System kaucyjny – czy to się opłaca?

182

W 2018 roku w Polsce wyrzucono 13 miliardów sztuk opakowań po napojach. Część z nich wylądowała w lasach, na plażach, czy w przydrożnych rowach. – Około 40% napojów konsumujemy poza miejscem zamieszkania, dlatego powinien istnieć system kaucyjny. Poprawa stanu środowiska zadziała, jeżeli kaucja będzie skutecznym bodźcem, żeby zabierać butelki z miejsc rekreacji

Choć system kaucyjny z powodzeniem funkcjonuje już w 10 krajach Europy, w Polsce to wciąż pieśń przyszłości. Tymczasem, jak wynika z badań Stowarzyszenia Zero Waste, Polacy chcą wprowadzenia obowiązkowego systemu kaucyjnego na jedno- i wielorazowe opakowania po napojach. Co więcej, to jedyny sposób, aby osiągnąć narzucony przez Unię Europejską cel 90% selektywnej zbiórki plastikowych butelek po napojach do 2029 roku i podnieść poziom selektywnej zbiórki szkła i aluminium. Uruchomienie systemu wymaga dużych inwestycji, ale z całą pewnością jest ono koniecznością.

Czym dokładnie jest system kaucyjny na opakowaniach? W jaki sposób działa? Jak sytuacja wygląda obecnie? Jaki system kaucyjny funkcjonuje w innych krajach Europy? Na te wszystkie pytania, odpowiedzi zostaną udzielone poniżej.

System kaucyjny – co to?

System kaucyjny to jeden ze sposobów na lepsze zagospodarowanie opakowań, w których sprzedawane są produkty. Opiera się na ich zamkniętym obrocie w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Istotą systemu kaucyjnego jest sprzedaż produktów po nieco wyższej cenie, uwzględniającej kaucję za opakowanie, która jest zwracana konsumentowi, gdy oddaje opakowanie do punktu odbioru. Dla sprawnej realizacji obiegu opakowań w sklepach umieszcza się specjalne automaty obsługiwane przez zewnętrznego operatora w miejscach łatwo dostępnych dla konsumentów. System ten pozwala na zwiększenie odzysku plastiku, szkła czy aluminium co automatycznie obniżyłoby koszty produkcji nowych opakowań, umożliwiłoby odzysk opakowań bez większych zanieczyszczeń i zwiększyłoby ilość ogólnie zbieranych opakowań.

Jak działa system kaucyjny?

Choć każde z państw, które zdecydowało się na obowiązkowy system kaucyjny dla opakowań, ma swój indywidualny model, to zawsze obowiązuje taka sama logika działania. Po pierwsze, nie pozostawia się wyboru: każdy producent lub importer musi przystąpić do systemu i uiścić określoną opłatę administracyjną jego operatorowi za wprowadzoną ilość napojów w opakowaniach. Na każdy wprowadzany do obrotu produkt w butelce szklanej, plastikowej lub w puszce jest nałożona kaucja. Każdy kraj sam decyduje o jej wysokości. W Niemczech to 25 eurocentów na opakowania jednorazowe, w krajach bałtyckich – 10 eurocentów.

Ustawa określa jakiej wielkości sklepy mają obowiązek przyjmowania opakowań po napojach i zwrotu doliczonej przy ich sprzedaży kaucji. Na Litwie obowiązkiem objęte są sklepy o powierzchni powyżej 300 metrów kwadratowych, w Estonii powyżej 200 metrów kwadratowych. Oczywiście wszystkie sklepy mają ustawowy obowiązek naliczania kaucji przy sprzedaży napojów. Klient zaś ma obowiązek uiścić opłatę kaucyjną, czyli kwotę, którą dopłaca do produktu w momencie jego zakupu i która jest mu zwracana przez automat lub sprzedawcę w momencie zwrotu opakowania do punktu handlowego.

Operator, czyli podmiot, który obsługuje system kaucyjny, regularnie odbiera od sklepów opakowania i przekazuje je następnie recyklerom. Ten sam operator rozlicza handlowców i przedsiębiorców z wpłaconych i wypłaconych kaucji. Cały system finansuje się dzięki około 10% opakowań, za które klienci nie odbierają kaucji, z opłat administracyjnych ponoszonych przez producentów oraz ze sprzedaży zebranych odpadów, które mogą być powtórnie przetworzone i sprzedane w formie nowego produktu.

System kaucyjny w Polsce obecnie

Na dzień dzisiejszy w Polsce system kaucyjny nie jest obowiązkowy, zatem dotyczy jedynie tych firm, które dobrowolnie zgłoszą chęć jego stosowania. Obecnie są to przede wszystkim browary, które pozyskują w ten sposób zwrotne butelki szklane. W 2017 roku zdecydowały się one jednogłośnie podnieść kaucję za butelkę z 35 do 50 groszy. W przeszłości oddawało się także szklane butelki po mleku. Co więcej, wiele napojów, takich jak Coca-Cola także było sprzedawane w szklanych butelkach, za które płaciło się kaucję.

Aktualnie sprzedaż piw w butelkach zwrotnych rośnie, jednak nie idzie to w parze ze wzrostem ilości zwracanych opakowań. Dziś jedna butelka wykorzystywana jest tylko 12 razy, podczas gdy mogłaby być w użyciu nawet 20 razy. Co więcej, ich stopień zwrotu w ostatnich latach spadł o 3%, co oznacza dodatkowe kilkadziesiąt milionów butelek, które trafiają do śmieci, zamiast być ponownie wykorzystane. Niestety, wciąż w Polsce większość sklepów przyjmuje butelki zwrotne za kaucją tylko na podstawie okazanego paragonu.

System kaucyjny w Europie

W Europie z pełnego systemu kaucyjnego korzysta obecnie 133 mln osób z dziesięciu państw. Funkcjonuje on już w:

  • Chorwacji
  • Danii
  • Estonii
  • Finlandii
  • Niemczech
  • Holandii
  • Norwegii
  • Szwecji
  • Islandii
  • Litwie

Co więcej, jego wprowadzenie rozważa coraz więcej krajów. Wspólnym mianownikiem wszystkich obowiązujących kompletnych systemów kaucyjnych jest to, że są one zorganizowane w oparciu o ustawowo ustanowiony system rozszerzonej odpowiedzialności producenta, który jest obowiązkowy dla wszystkich producentów i importerów napojów w opakowaniach jedno- i wielorazowych z tworzyw sztucznych, szkła i metali.

Dodatkowo są to systemy scentralizowane: zorganizowane i finansowane przez producentów i importerów napojów oraz działające na zasadach non for profit, z ustawowo regulowaną wysokością kaucji oraz wymaganym poziomem zbiórki, odzysku i recyklingu opakowań. W zależności od liczby opakowań zbieranych w danej jednostce handlowej obowiązują rozwiązania zautomatyzowane (sklepy wielkopowierzchniowe) albo manualne w małych sklepach.

Jak działa taki automat kaucyjny, zwany także recyklomatem lub skupomatem? To zautomatyzowany pojemnik, do którego wrzucać można zużyte puszki i butelki. Umieszcza się go w sklepach i punktach handlowych, obiektach administracji publicznej, lotniskach, dworcach kolejowych i autobusowych czy po prostu w miejscach łatwo dostępnych dla konsumentów. Po umieszczeniu w nim opakowania, otrzymuje się paragon, na podstawie którego można odebrać u sprzedawcy kaucję. Nowsze automaty zamiast drukować paragony, wyświetlają swoim użytkownikom indywidualne kody, które można zeskanować za pomocą smartfonu i wymieniać na pieniądze, nagrody czy bony rabatowe.

Automaty tego typu są proste w obsłudze, a ich opróżnianiem i serwisem zajmuje się zewnętrzny operator systemu kaucyjnego. Same urządzenia różnią się od siebie w głównej mierze poziomem zaawansowania zastosowanych wewnątrz maszyny rozwiązań i technologii, pojemnością zbiorników czy jakością i wytrzymałością materiałów użytych do ich produkcji.

Najskuteczniejszy system kaucyjny na świecie funkcjonuje w Finlandii. Mieszkańcy tego kraju zwracają rocznie 1,9 miliarda opakowań. Gdyby położyć je razem na wadze, ważyłyby 87 tysięcy ton. Wynika z tego, że średnio każdy obywatel Finlandii zwraca rocznie do systemu 342 opakowania. Z wszystkich obecnych na rynku jednorazowych butelek plastikowych aż 90% zostaje zwróconych.

System kaucyjny na butelki plastikowe w Polsce – warto?

Wdrożenie systemu kaucyjnego może mieć bardzo korzystne skutki dla środowiska, a co za tym idzie dla nas wszystkich. Wyniki uzyskiwane przez inne stosujące ten system kraje pozwalają oczekiwać dużego zaangażowania konsumentów motywowanych, jeśli nie względami ekologicznymi, to przynajmniej możliwością odzyskania części wydanych przy zakupach pieniędzy. Z kolei producenci, po zainwestowaniu w automaty, mogą zacząć czerpać zyski z powracających do nich opakowań. Dzięki nim procesy odzysku oraz produkcji ulegną skróceniu i będą mniej kosztowne niż dotychczas.

Ponadto goni nas czas. Jeśli nie zmieni się poziom recyklingu odpadów, już w 2025 roku Polska zapłaci gigantyczne kary za niespełnienie minimalnych norm, do czego zobowiązują unijne przepisy. Dwa dokumenty – dyrektywa ramowa o odpadach oraz dyrektywa w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko – nakładają na kraje Unii Europejskiej konkretne zobowiązania. Do 2025 roku mają one odzyskiwać 77% butelek PET, które zostały wprowadzone na rynek. Do 2029 ma to być 90%. Po prostu nie da się tego zrobić bez wprowadzenia obowiązkowego systemu kaucyjnego na opakowania po napojach.

Podsumowując, korzyści, które można osiągnąć poprzez wdrożenie systemu kaucyjnego to:

  • Wprowadzenie gospodarki opartej o obieg zamknięty surowców takich jak plastik, szkło czy aluminium dobrej jakości i łatwo odzyskiwanych
  • Kształtowanie postawy ekologicznej poprzez nagradzanie zachowań przyczyniających się do ochrony środowiska
  • Niższe koszty czyszczenia butelek z pochodzących z automatów niż z pojemników komunalnych
  • Możliwość uzyskania przez producenta opakowań najwyższej jakości
  • Brak dodatkowych kosztów dla kraju za niespełnienie minimalnych norm recyklingu odpadów
  • Prostota zwrotu opakowań kaucyjnych umożliwiająca pozyskiwanie większych ilości surowców lepszej jakości
  • Możliwość identyfikacji ilości i rodzaju zwracanych opakowań
  • Wspólne zaangażowanie wielu podmiotów gospodarczych, samorządów i konsumentów w ochronę środowiska
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments