Czym jest GMO i w jakim celu się je stosuje? Wady i zalety

270

Postęp gospodarczy wiąże się z nieuniknionym rozwojem również w dziedzinie produkcji żywności. Producenci sięgają po nowe technologie oraz metody wytwarzania żywności, aby móc zaspokoić rosnący popyt z jednoczesnym poszanowaniem środowiska naturalnego. Z drugiej strony rosną obawy konsumentów, co do bezpieczeństwa żywności wyprodukowanej z zastosowaniem takich metod jak inżynieria genetyczna.

W efekcie wielki spór toczący się o GMO trwa już na całym świecie od wielu lat. Stawką jest nasz jadłospis, a w konsekwencji nasze zdrowie. Dla jednych GMO to zagrożenie zdrowia i życia, dla drugich szansa na wyeliminowanie głodu na świecie i po prostu świetny interes. Czym jednak tak naprawdę jest GMO? W jakim celu się stosuje się żywność modyfikowaną genetycznie? Jakie są wady i zalety tego rozwiązania? Przekonamy się poniżej:

GMO – co to znaczy? Brokuł modyfikowany genetycznie

GMO to skrót od angielskiego określenia “Genetically Modified Organism” co w języku polskim tłumaczy się jako organizm zmodyfikowany genetycznie. Zgodnie z Ustawą o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych z 22 czerwca 2001 roku “organizm genetycznie zmodyfikowany (GMO) to organizm inny niż organizm człowieka, w którym materiał genetyczny został zmieniony w sposób niezachodzący w warunkach naturalnych wskutek krzyżowania lub naturalnej rekombinacji”.

Mówiąc prościej, GMO to rośliny lub zwierzęta, które dzięki odpowiednim metodom inżynierii genetycznej, posiadają obce geny umożliwiające uzyskanie nowych cech fizjologicznych. Modyfikacja może odbywać się poprzez zmianę aktywności genów obecnych w danych organizmie, wprowadzenie do niego dodatkowej kopii jego własnego DNA lub dodanie genu innego gatunku. Modyfikacje w głównej mierze dotyczą roślin i powstającej na ich bazie żywności.

Początki żywności modyfikowanej genetycznie

Powstanie pierwszego GMO miało miejsce w 1973 roku, a pierwsze próby polowe miały miejsce w 1986 roku i dotyczyły tytoniu. Pierwsze komercyjne rośliny zmodyfikowane genetycznie zaczęto sprzedawać w Stanach Zjednoczonych w 1994 roku – w pomidorach FlavrSavr zmniejszono aktywność genu odpowiadającego za proces dojrzewania i mięknięcia pomidora.

Rodzaje GMO

Modyfikacje, jakim podlegają organizmy, można podzielić na trzy grupy:

  • Zmieniona zostaje aktywność genów naturalnie występujących w danym organizmie
  • Do organizmu wprowadzone zostają dodatkowe kopie jego własnych genów
  • Wprowadzany gen pochodzi z organizmu innego gatunku (organizm transgraniczny).

Modyfikacje genetyczne wprowadzane metodami hodowlanymi są znane od starożytności. W ten sposób za pomocą selektywnego krzyżowania wytworzono heksaploidalną pszenicę zwyczajną oraz szereg mieszańców, takich jak pierwiosnek czy liczne międzygatunkowe krzyżówki wśród zwierząt. Stosowano również szczepienie, a także środki chemiczne i promieniotwórcze aby przyspieszyć mutagenezę.

Modyfikacje genetyczne budzące najwięcej kontrowersji stanowi przeważnie wprowadzenie genów pochodzących z innych gatunków, które nadają modyfikowanemu organizmowi pożądaną cechę, niewystępującą u niego naturalnie.

Żywność GMO

Żywność GMO to głównie codziennie używane produkty, które trafiają na półki sklepów, a później do naszego domu, kuchni i żołądka. Przede wszystkim mowa tutaj o takich produktach, jak:

  • Winogrona pozbawione pestek
  • Soja wzbogacona o większą ilość białka
  • Ziemniaki ze zwiększoną zawartością skrobi
  • Mąka pszenna ze zwiększoną zawartością glutenu (w celu zwiększenia jej lepkości podczas wytwarzania ciast i wypieków)
  • Pomidory z usuniętym czynnikiem powodującym ich dojrzewanie – aby wydłużyć ich czas przydatności do spożycia.

Produkty żywnościowe modyfikowane genetycznie muszą zawierać informację o składzie oraz zawartości modyfikowanych elementów, w widocznym miejscu na etykiecie. Dzięki temu konsumenci są informowani o obecności modyfikacji. Żywność GMO jest bardzo popularna w Stanach Zjednoczonych i w Europie Zachodniej. W Polsce także można ją znaleźć na sklepowych półkach.

Żywność genetycznie modyfikowana w Polsce

Nie zmienia to faktu, iż polskie prawo w stosunku do organizmów modyfikowanych genetycznie jest dość restrykcyjne. Należymy raczej do przeciwników niż zwolenników GMO. Co więcej, choć możemy w naszym kraju kupić żywność modyfikowaną genetycznie, to jej uprawa jest w Polsce zakazana.

Według Centrum Badania Opinii Publicznej ponad połowa Polaków jest przekonana o negatywnych skutkach przez nią wywoływanych, a jedynie nieznaczny procent wyraża chęć na zakup produktów modyfikowanych genetycznie. Oczywiście żadne badania przeprowadzane na genetycznie modyfikowanej żywności nie wykazały jakiegokolwiek negatywnego wpływu GMO na nasze zdrowie.

W Polsce nadal stosunkowo często pojawiają się zarówno w Internecie, jak i w przestrzeni publicznej manifestacje przeciwko wprowadzaniu modyfikowanych organizmów, na ogół jednak ich jedynym efektem jest rozpowszechnianie fake newsów.

Mankamenty żywności genetycznie modyfikowanej Naukowcy zajmują się inżynierią genetyczną owoców i warzyw

Brak badań wykazujących skutki na przestrzeni kilku pokoleń

Jakie są podstawowe zarzuty ekologów wobec żywności modyfikowanej genetycznie? Przede wszystkim zwracają oni uwagę na fakt, że GMO wciąż jest zjawiskiem stosunkowo nowym, więc nie posiadamy wiedzy dotyczącej ewentualnych długofalowych skutków ciągłego stosowania takiej żywności – zarówno dla środowiska jak i dla człowieka. Podstawowa zasada w ekologii – “zasada przezorności” – dotyczy unikania wszelkich zjawisk, których skutki nie są do końca przewidywalne, a istnieją przesłanki o szkodliwości.

Ryzyko zaburzenia bioróżnorodności

Drugie główne zagrożenie wydaje się już bardziej uzasadnione. Zdaniem ekologów, wprowadzanie GMO zaburza równowagę ekosystemu. Przewidują oni możliwość mutacji genetycznie modyfikowanych roślin, które mogą doprowadzić do powstawania niezwykle odpornych superchwastów. Wskazują również na problem powstawania monokultur, co w przypadku epidemii nowej choroby roślin może skończyć się tragedią.

Wzrost liczby alergii

Osoby sceptycznie nastawione do żywności genetycznie modyfikowanej zwracają również uwagę na fakt, że w okresie dynamicznego rozwoju GMO, znacznie wzrosła częstotliwość alergii na soję oraz orzechy, które są w największym stopniu modyfikowane genetycznie – w szczególności na białko albuminowe.

Korzyści wynikające z upraw GMO

Większa wydajność

Po pierwsze, metody bioinżynierii pozwalają na szybkie i efektywne produkowanie roślin i żywności przy jednoczesnej oszczędności w obszarze potrzebnym do upraw. Plony są o wiele obfitsze, nieatakowane przez szkodniki i choroby płodzą dorodne i bogate w dodatkowe cechy owoce i warzywa. Dzięki temu można w szybkim czasie uzyskać bardzo duże ilości pożywienia, co jest pozytywną wizją dla krajów rozwijających się, w których panuje głód.

Kontrola wartości odżywczych w roślinach

Po drugie, metody bioinżynierii pozwalają na manipulację zawartością makro- i mikroskładników w żywności, dzięki czemu można kontrolować zawyżone poziomy tłuszczów nasyconych, nienasyconych w olejach krótkotrwałych czy ilości węglowodanów oraz białek. Ma to szczególne znaczenie dla osób, które chorują na pewne schorzenia, takie jak: cukrzyca, nowotwory czy zaburzenia funkcji wątroby i nerek.

Bardzo dokładnie badania przed dopuszczeniem do obrotu w UE

Należy także wiedzieć, że restrykcyjne przepisy Unii Europejskiej dotyczące GMO powodują, że przed dopuszczeniem do obrotu lub uprawy każda nowa transformacja, a nie tylko rodzaj organizmów, jest szczegółowo badana pod każdym względem. W przeciwieństwie do nowych odmian roślin konwencjonalnych, które bada się znacznie mniej dokładnie.

Ochrona przed szkodliwymi bakteriami i grzybami

Ponadto, jednym z założeń GMO, jest ochrona przed pewnymi rodzajami szkodników i chorób atakujących dane odmiany roślin. Dla przykładu, część konwencjonalnych roślin jest atakowana przez groźne grzyby. Niegroźne z pozoru tradycyjne orzeszki ziemne są infekowane przez rakotwórcze aflatoksyny. Orzeszki ziemne GMO są na nie uodpornione i w tym sensie bezpieczniejsze.

GMO to szansa czy zagrożenie? – podsumowanie Napis GMO pod lupą

Wszystko, co nowe i niepoznane powoduje u ludzi obawy oraz nasila niechęć w odbiorze. Argumenty przeciwników GMO są w zasadzie spekulacją nad tym, co może wydarzyć się w przyszłości. Natomiast opinia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotycząca ryzyka zdrowotnego żywności genetycznie modyfikowanej stwierdza, że żywność ta nie jest bardziej niebezpieczna dla zdrowia ludzkiego niż żywność konwencjonalna.

Z drugiej strony inżynieria genetyczna jest technologią wysoce skomercjalizowaną i narzuconą przez wielkie korporacje. Wydaje się zatem, że każda ze stron w tym sporze ma swoje racje oraz dysponuje odpowiednimi kontrargumentami na każdy argument. Co więcej, prawdopodobnie niezależnie od tego jak wiele badań wykaże brak szkodliwego wpływu GMO na zdrowie człowieka, przeciwnicy żywności modyfikowanej genetycznie i tak nie zmienią swojego zdania choćby w największym stopniu.

Oczywiście mają do tego pełne prawo i mogą powołać się na przykład azbestu, który był szeroko stosowany na całym świecie przez ponad 150 lat, dopóki nie został oficjalnie uznany za szkodliwy i zakazany praktycznie na całym świecie.

Z tego powodu, warto opierać się na faktach i w świetle przedstawionych informacji każdy z nas powinien samodzielnie zdecydować czy chce dokonywać zakupów żywności modyfikowanej genetycznie czy woli wybierać produkty wolne od GMO.

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments