Wydziedziczenie to nie jest prosta decyzja, jednak niektórzy decydują się na tę ewentualność. Warto wiedzieć, kto i w jaki sposób dziedziczy po nas poszczególne części naszego majątku. Jednak co zrobić, jeżeli chcemy kogoś z naszych bliskich wydziedziczyć? Czy można wydziedziczenie cofnąć?
Dziedziczenie ustawowe i dziedziczenie testamentowe — czym się różnią?
Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak wygląda sytuacja z ich majątkiem po ich śmierci. W trakcie życia niektórzy nie interesują się tym, co stanie się z ich pieniędzmi oraz innymi dobrami, kiedy umrą. Tak się dzieje, zwłaszcza jeżeli jesteśmy jeszcze młodzi. Warto jednak wiedzieć, kto i co po nas odziedziczy.
Istnieją dwa rodzaje dziedziczenia. Pierwszym z nich jest dziedziczenie ustawowe, które najczęściej ma miejsce, w momencie kiedy zmarły nie pozostawił po sobie testamentu i nie określił, do kogo mają trafić poszczególne części majątku. W takiej sytuacji kodeks cywilny określa, kto po kolei może przyjąć spadek. Warto też pamiętać, że jeżeli wszystkie osoby określone w testamencie odrzucą spadek, wtedy także zaczynamy mieć do czynienia z dziedziczeniem ustawowym. W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci oraz małżonek. Osoby te dziedziczą w równych częściach.
Drugi rodzaj dziedziczenia to dziedziczenie testamentowe. Jeżeli osoba zmarła i pozostawiła po sobie testament, to ma on pierwszeństwo nad dziedziczeniem ustawowym. Jedynie, dzięki testamentowi można zmienić kolejność dziedziczenia. Tylko posiadacz majątku może określić, komu i jaką część chce przekazać w swoim testamencie. Jeżeli chce się przekazać poszczególne składowe majątku konkretnym osobom, testament trzeba sporządzić notarialnie. W takiej sytuacji notariusz dopełnia wszelkich formalności. Jeżeli decydujemy się na sporządzenie testamentu odręcznego, trzeba pamiętać, że:
- testament musi być w całości sporządzony ręcznie
- testament musi posiadać datę
- testament musi posiadać odręczny podpis.
Co to jest wydziedziczenie?
Wydziedziczenie to pozbawienie poszczególnych członków rodziny zachowku. Jego zasady określa kodeks cywilny. Wydziedziczenia dokonuje się w testamencie. Warto jednak rozróżnić sam majątek od zachowku.
Według prawa spadkodawca może swobodnie rozporządzać w swoim testamencie, kto otrzyma poszczególne części jego majątku. Zachowek to część majątku, która należy się spadkobiercą ustawowym, nawet jeżeli spadkodawca nie zapisał im majątku. Dokładniej są to zstępni, czyli każdy kolejny potomek danej osoby (są to dzieci, wnuki prawnuki), współmałżonek i rodzice spadkodawcy. Zachowek jest sposobem zabezpieczenia najbliższej rodziny, czyli spadkobierców ustawowych, na wypadek sytuacji, kiedy spadkodawca nie zostawił dla nich majątku. Wydziedziczenie, czyli pozbawienie zachowku jest możliwe. Co należy zrobić, żeby pozbawić kogoś zachowku?
Jak dokonać wydziedziczenia?
Decyzję o wydziedziczeniu najbliższych krewnych i pozbawieniu ich zachowku warto dobrze przemyśleć. Istnieje tylko jedna możliwość wydziedziczenia, a jest to możliwe tylko w testamencie. Zachowku można pozbawić konkretnych krewnych, a są nimi małżonek, rodzice, dzieci, wnuki oraz prawnuki, a także rodzice.
Chęć wydziedziczenia jakiegoś krewnego nie zawsze wystarcza, ponieważ w testamencie konieczne jest napisanie powodu. Zachowek ma chronić spadkobierców, dlatego nie można bez konkretnej przyczyny pozbawić ich spadku. Jeżeli decydujemy się na wydziedziczenie w testamencie, koniecznie trzeba zaznaczyć, kogo chcemy pozbawić zachowku, a także z treści testamentu musi wynikać, jaki jest tego powód.
Bardzo ważne, aby testament był sporządzony w prawidłowy sposób. Jeżeli testament zostanie uznany za nieważny, wydziedziczenie przestaje obowiązywać.
Jak obliczyć zachowek?
Zachowek, czyli część spadku, która należy się najbliższym krewnym spadkodawcy, jest dość prosty do obliczenia. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, jaka część spadku przysługuje konkretnej osobie, dopiero wtedy można określić wysokość zachowku. Zachowek w wysokości ½ udział spadkowego przysługuje osobie, która jest uprawniona do jego przyjęcia. Natomiast ⅔ udziału spadkowego przysługuje osobom małoletnim oraz tym, które trwale są niezdolne do pracy.
W jakich sytuacjach można kogoś wydziedziczyć?
Istnieje wiele sytuacji, kiedy spadkodawca chce wydziedziczyć swoich najbliższych, jednak nie każdy powód jest uznawany za zasady. Pozbawić zachowku można tylko w konkretnych sytuacjach, które powinny być także możliwe do udowodnienia.
Wydziedziczyć można osobę, która długotrwale postępuje w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy. Zachowania tego typu muszą być zasadne i powtarzalne. Do zachowań, które uprawniają spadkodawcę do pozbawienia zachowku, zalicza się alkoholizm, narkomania czy różnego rodzaju zachowania przestępcze. Spadkodawca musi potępiać zachowania wydziedziczonego krewnego. Warto zaznaczyć, że podstawą do wydziedziczenia nie są odmienne poglądy.
Inną sytuacją, w której można pozbawić kogoś zachowku, jest niedopełnianie wobec posiadacza majątku obowiązków rodzinnych. W tej sytuacji mowa jest między innymi o niepłaceniu alimentów, ale także brak wsparcia lub opieki, której potrzebował spadkodawca. Podstawą do wydziedziczenia, jest również całkowity brak kontaktu oraz brak starań o utrzymanie kontaktu, a tym samym więzi pomiędzy spadkobiercą a spadkodawcą.
Istnieje także możliwość wydziedziczenia krewnego, który dopuścił się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności spadkodawcy, lub jego krewnego. Jeżeli spadkobierca dopuścił się rażącej obrazy czci posiadacza majątku, także jest możliwość wydziedziczenia. W takiej sytuacji konieczne jest odwołanie się do przepisów kodeksu karnego, jednak osoba wydziedziczona nie musiała podlegać żadnej karze, żeby istniała możliwość pozbawienia jej zachowku.
Czy wydziedziczenie można cofnąć?
Niektórzy obawiają się wydziedziczenia i pozbawienia przez najbliższych jakiegokolwiek spadku. Po pierwsze warto pamiętać, że odebranie zachowku wcale nie jest takie proste. Spadkodawca musi mieć poważne powody, które umożliwią mu wydziedziczenie krewnych. Powody te muszą zostać opisane w testamencie, a sam testament trzeba sporządzić w poprawny sposób.
Jeżeli testament nie został poprawnie napisany, może zostać uznany za nieważny. W momencie, kiedy testament zostaje podważony i przestaje obowiązywać, wydziedziczenie także staje się nieważne.
Dodatkowo istnieją sytuacje, kiedy spadkodawca postanowił przebaczyć osobie wydziedziczonej i cofnąć wydziedziczenie. Zazwyczaj jest to wyraz dobrej woli i zmiany nastawienia do spadkobiercy. Wiąże się zwykle z poprawą stosunków rodzinnych, które wpływają na zmianę zdania spadkodawcy.
O czym warto pamiętać
Dzieci, które nie spełniły oczekiwań swoich rodziców, nie mogą zostać wydziedziczone. Przykładowo rodzice nie mogą pozbawić zachowku dziecka, które nie ukończyło wybranej przez nich uczelni lub nie zdobyło pracy, którą wybrali rodzice. Nie jest to wystarczająca podstawa umożliwiająca wydziedziczenie.
Nie można pozbawić zachowku rodziców, małżonka, dzieci, wnuków i prawnuków, jeżeli powód nie jest wystarczająco ważny. Testament musi być sporządzony według konkretnych zasad, żeby był ważny. Natomiast unieważnienie testamentu jest jednoznaczne z unieważnieniem wydziedziczenia. Wydziedziczyć można zatem tylko za pomocą testamentu, w którym zostały podane konkretne, ważne powody wydziedziczenia.
