1 stycznia weszła w życie ustawa o Rodzinnym Kapitale Opiekuńczym. Wprowadziła ona nowe świadczenie, będące elementem Polskiego Ładu. W ciągu pierwszych dwóch tygodni 2022 roku złożono już ponad 300 tysięcy wniosków o Rodzinny Kapitał Opiekuńczy. Ta liczba stanowi niemal połowę wszystkich dzieci objętych tym świadczeniem, na które rząd w 2022 roku przeznacza 3,1 miliarda złotych. Oznacza to, że polscy rodzice i opiekunowie bardzo szybko uczą się korzystania z usług publicznych drogą cyfrową.
Czym jest Rodzinny Kapitał Opiekuńczy? Kto może otrzymać to świadczenie? Ile ono wynosi? Jak i gdzie należy złożyć odpowiedni wniosek? Wszystkie najważniejsze informacje dotyczące Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego zostaną zaprezentowane poniżej:
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy – co to znaczy? 
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy to nowy rodzaj świadczenia dla rodzin z małymi dziećmi. Jest to kolejny element finansowanego wsparcia rodzin w wychowywaniu dzieci, niezależny od programów 500+ czy Dobry Start. Jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z opieką nad drugim i kolejnym dzieckiem w wieku od ukończenia 12. do ukończenia 36. miesiąca życia. W jego ramach, rodzice najmłodszych dzieci mogą liczyć na nawet 12 tysięcy złotych dodatkowego wsparcia.
Rodzinny kapitał opiekuńczy można zatem otrzymać od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończy 12. miesiąc do ostatniego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończy 35. miesiąc. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej szacuje, że tylko w 2022 roku ze świadczenia skorzysta około 615 tysięcy dzieci.
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy – dla kogo?
Rodzinny kapitał opiekuńczy przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie:
- Rodzicowi
- Osobie, która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia, w efekcie czego dziecko wspólnie z nią mieszka i znajduje się na jej utrzymaniu.
W przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie i wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia otrzymać można Rodzinny Kapitał Opiekuńczy od pierwszego dnia 12. miesiąca liczonego od dnia, w którym wystąpiło się do sądu z wnioskiem do końca 35. miesiąca, ale maksymalnie do:
- Miesiąca, w którym dziecko ukończy 7 lat
- Miesiąca, w którym dziecko ukończy 10 lat, jeśli dziecko ma decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego.
Kto nie otrzyma Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego?
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy nie przysługuje natomiast:
- Rodzicowi, którego dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej
- Rodzicowi pozbawionemu władzy rodzicielskiej
- Jeśli rodzicowi lub członkowi jego rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do kapitału (nie dotyczy to świadczeń z państw członkowski UE/EFTA lub z Wielkiej Brytanii).
Rodzinny kapitał opiekuńczy dla samotnych rodziców
O rodzinny kapitał opiekuńczy może ubiegać się każda rodzina bez względu na stan cywilny rodziców. Otrzymają je, po spełnieniu warunków ustawowych zarówno rodziny, w których rodzice są w związku małżeńskim, rodzice pozostający w nieformalnych związkach, jak i osoby samotnie wychowujące dziecko. Jeśli natomiast rodzice są po rozwodzie, kapitał na dane dziecko będzie przysługiwał temu z jego rodziców, który z dzieckiem zamieszkuje i na którego utrzymaniu pozostaje dziecko.
W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, każdy z rodziców będzie mógł złożyć wniosek na dziecko nad którym sprawuje opiekę naprzemienną i w takim przypadku zostanie przyznany mu kapitał w wysokości połowy kwoty przysługującego kapitału.
Ile wynosi Rodzinny Kapitał Opiekuńczy? 
Jak już zostało wspomniane, Rodzinny Kapitał Opiekuńczy przysługuje na każde drugie i kolejne dziecko w rodzinie w wieku od ukończenia 12. do 35. miesiąca życia w maksymalnej wysokości 12 tysięcy złotych na dziecko. To od rodziców zależy, czy będą otrzymywać świadczenie:
- Przez rok po 1 tysiąc złotych miesięcznie
- Przez dwa lata po 500 złotych miesięcznie.
Co istotne, świadczenie nie jest uzależnione od dochodów rodziny. Prawo do Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego przysługuje także rodzicom, którzy już w dniu wejścia przepisów mają drugie i kolejne dziecko w wieku od ukończenia 12. do 35. miesiąca życia. Na takie dzieci świadczenie będzie przysługiwało proporcjonalnie – za okres od dnia wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2022) do czasu ukończenia przez drugie lub kolejne dziecko 35. miesiąca życia.
W tej sytuacji po prostu Rodzinny Kapitał Opiekuńczy nie wyniesie 12 tysięcy złotych, lecz będzie obniżony o 500 złotych za każdy miesiąc, o który dziecko jest starsze od 12. miesiąca życia w momencie złożenia wniosku. W takim wariancie rodzic powinien złożyć wniosek jeszcze przed końcem stycznia. Wtedy Rodzinny Kapitał Opiekuńczy zostanie policzony od początku 2022 roku i żaden miesiąc od wejścia w życie ustawy nie przepadnie.
Rodzinny kapitał opiekuńczy – jak, gdzie i kiedy złożyć wniosek?
Aby uzyskać Rodzinny Kapitał Opiekuńczy, należy złożyć do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek:
- RKO-R – jeśli jesteśmy rodzicem dziecka
- RKO-O – jeśli wystąpiliśmy do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka.
Gdzie złożyć wniosek?
Wniosek o Rodzinny Kapitał Opiekuńczy i załączniki do wniosku można złożyć wyłącznie w postaci elektronicznej, za pomocą tych samych systemów teleinformatycznych, co wnioski o świadczenie Dobry start i świadczenie wychowawcze w ramach programu Rodzina 500+. Mowa tutaj więc o:
- Portalu Emp@tia
- PUE ZUS
- Bankowości elektronicznej.
Czym jest portal Emp@tia?
Emp@tia to rządowy portal informacyjno-usługowy, którego celem jest ułatwienie załatwiania spraw dotyczących przyznania pomocy społecznej, zasiłków czy świadczeń. Korzystanie z niego jest niezwykle proste. Wystarczy wejść na stronę portalu i wybrać odpowiednią zakładkę.
Wniosek przez PUE ZUS
ZUS oferuje również możliwość złożenia wniosku o Rodzinny Kapitał Opiekuńczy plus za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE ZUS). Wystarczy odwiedzić stronę i zapoznać się z instrukcją.
W jakich bankach można złożyć wniosek?
Natomiast banki, które umożliwiają złożenie wniosku o Rodzinny Kapitał Opiekuńczy przez swoje serwisy to:
- PKO Bank Polski
- Inteligo
- Santander Bank Polska
- PEKAO S.A.
- mBank
- ING Bank Śląski
- Alior Bank
- Bank Millennium
- Bank Pocztowy
- Bank Polskiej Spółdzielczości (oraz wybrane zrzeszone Banki Spółdzielcze)
- BNP Paribas
- Credit Agricole
- Getin Noble Bank
- Nest Bank
- SGB Bank (oraz wybrane zrzeszone Banki Spółdzielcze).
Kiedy złożyć wniosek?
Aby otrzymać wniosek w pełnej wysokości – od miesiąca, w którym dziecko skończy rok, należy złożyć go w okresie od pierwszego dnia, w którym dziecko kończy 9. miesiąc, do końca miesiąca, w którym dziecko kończy 13. miesiąc. Pieniądze będą wypłacane tylko na konto bankowe.
Kiedy ZUS rozpatrzy wniosek?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzy wniosek o Rodzinny Kapitał Opiekuńczy w ciągu dwóch miesięcy od złożenia wniosku wraz z dokumentami. Wypłata środków nastąpi nie wcześniej niż za miesiąc, od którego przysługuje prawo do kapitału. Informację o przyznaniu kapitału rodzic otrzyma na skrzynkę odbiorczą na swoim profilu na PUE ZUS. Również wtedy, gdy wniosek został złożony przez bankowość elektroniczną lub portal Emp@tia.
Jeśli kapitał nie będzie przysługiwać, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyda decyzję odmowną. Rodzic otrzyma ją elektronicznie na PUE ZUS. Dodatkowo dostanie powiadomienie e-mailem i SMS-em. Od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do prezesa ZUS, a następnie skarga do sądu administracyjnego.
