Uczciwa konkurencja jest jednym z podstawowych pojęć słownika przedsiębiorców, które w sposób szczególny powinno być chronione przez prawo. Nie może dziwić zatem dążenie polskiego ustawodawcy do zabezpieczenia konkurencyjności na rynku gospodarczym, a tym samym określenia zachowań, których przedsiębiorcy powinni się wystrzegać.
W polskim prawie takie zachowania wyróżniamy, jako porozumienia ograniczające konkurencję. Jakie praktyki tego typu możemy wyróżnić? Które z nich są zakazane przez prawo i co za nie grozi? Przekonamy się poniżej:
Porozumienia ograniczające konkurencję – podstawowe informacje 
Porozumienia ograniczające konkurencję, to sytuacje, w których przedsiębiorcy zawiązują porozumienia mające na celu eliminowanie, poważne ograniczenie lub zniekształcenie konkurencji konkurencji.
Stwierdzenie zawarcia porozumienia mającego na celu zakłócenie konkurencji między wykonawcami w postępowaniu o udzielenie zamówienia wymaga ustalenia, że niepodobieństwem jest, aby określony stan rzeczy zaistniał w wyniku zwykłego przypadku i normalnego, typowego przebiegu zdarzeń, lecz jego źródłem jest porozumienie, uzgodnienie zainteresowanych podmiotów mające na celu określony rezultat rynkowy.
Nie tylko umowy pisemne
Na gruncie reguł konkurencji pojęcie “porozumienie” jest bardzo szerokie i obejmuje wszystkie typy uzgodnień między przedsiębiorcami, o ile tylko występuje między nimi zgodna wola co do istnienia porozumienia.
Oznacza to, że za porozumienia mogą zostać uznane zarówno umowy w rozumieniu prawa cywilnego (umowa pisemna), jak i “umowy dżentelmeńskie” (ustne, nieformalne uzgodnienia), wymiana informacji wrażliwych z punktu widzenia procesu konkurencji (takie jak choćby poufne informacje o stosowanej polityce cenowej), a nawet jednostronne przekazywanie konkurentom takich informacji.
Nie tylko umowy zawarte przez prawnych reprezentantów
Ponadto porozumienie, aby mogło być uznane za nielegalne, nie musi nawet być zawarte przez prawnych reprezentantów przedsiębiorcy w rozumieniu prawa handlowego. Również porozumienia zawarte przez pracowników przedsiębiorcy (nawet bez wiedzy organów zarządzających) prowadzą do naruszenia reguł konkurencji i pociągnięcia do odpowiedzialności przedsiębiorcy, w tym osób zarządzających.
Podział porozumień ograniczających konkurencję
Doktryna prawnicza dzieli porozumienia ograniczające konkurencję na dwie kategorie:
- Horyzontalne – określane mianem karteli, które zawierane są pomiędzy konkurentami z tej samej branży w celu wyeliminowania z rynku trzeciego konkurenta. Uchodzą za najpoważniejsze naruszenia prawa ochrony konkurencji
- Wertykalne – zawierane pomiędzy przedsiębiorcami znajdującymi się na różnych szczeblach obrotu, jak choćby sprzedawca i producent. Celem takiego porozumienia jest eliminacja z rynku innego sprzedawcy lub innego producenta.
Jakie porozumienia są zakazane? 
Zgodnie z treścią art. 6 Ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na:
- Ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaży towarów
- Ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji bądź zbytu oraz postępu technicznego albo inwestycji
- Podziale rynków zbytu lub zakupu
- Stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji
- Uzależnianiu zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy
- Ograniczaniu dostępu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsiębiorców nieobjętych porozumieniem
- Uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny (więcej o zmowie przetargowej można przeczytać tutaj)
Nieważność porozumień ograniczających konkurencję
Wszystkie porozumienia, o których mowa powyżej są w całości lub w odpowiedniej części nieważne z mocy samego prawa. W praktyce takie sformułowanie oznacza, że skutki zawartego porozumienia w ogóle nie powstają ani dla stron takiego porozumienia, ani tym bardziej dla osób trzecich, przeciwko którym dane porozumienie jest zawierane.
Porozumienie ograniczające konkurencję jest więc nieważne już od samego początku. Nie jest przy tym potrzebne uprawomocnienie się orzeczenia sądowego lub uzyskanie statusu ostateczności przez żadną decyzję administracyjną w tym zakresie.
Kary finansowe za porozumienia ograniczające konkurencję
Dużo bardziej poważnym skutkiem zawarcia omawianych porozumień jest kara finansowa nakładana na nieuczciwych przedsiębiorców. W przypadku umyślnie podjętych działań może ona sięgać nawet do 2 milionów złotych. Dokładna wysokość kary jest ustalana na podstawie okoliczności danej sprawy, w tym kontekstu zawarcia danego porozumienia, czasu jego trwania i charakteru dokonanych naruszeń, jeśli takowe miały w ogóle miejsce. 
Sankcje za zawieranie porozumień ograniczających konkurencję nakładane są przez Prezesa Urzędu Ochrony Konsumentów i Konkurencji. Co ważne, kary mogą obciążyć nie tylko osoby pełniące funkcje członka zarządu danego przedsiębiorstwa, ale także i tych wszystkich, którzy zajmują stanowiska kierownicze. Nie ma przy tym większego znaczenia, czy dane porozumienie zostało zawarte w formie pisemnej, czy też ustnej.
Porozumienia ograniczające konkurencję zostały wprost określone w ustawie o ochronie konsumentów i konkurencji, mogą przy tym przybierać formę horyzontalną lub wertykalną. Dla ustawodawcy nie ma znaczenia, czy dane porozumienie ma postać ustną lub pisemną, kara w takim przypadku jest taka sama – każda osoba zarządzająca danym przedsiębiorstwem może zostać obciążona grzywną do wysokości nawet 2 milionów złotych.
Jakie porozumienia ograniczające konkurencję nie są zakazane?
Zakazu porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się do porozumień zawieranych między:
- Konkurentami, których łączny udział w rynku w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%
- Przedsiębiorcami, którzy nie są konkurentami, jeżeli udział w rynku posiadany przez któregokolwiek z nich w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 10%
Ponadto, zakazu porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się do porozumień, które jednocześnie: 
- Przyczyniają się do polepszenia produkcji, dystrybucji towarów lub do postępu technicznego lub gospodarczego
- Zapewniają nabywcy lub użytkownikowi odpowiednią część wynikających z porozumień korzyści
- Nie nakładają na zainteresowanych przedsiębiorców ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia tych celów
- Nie stwarzają tym przedsiębiorcom możliwości wyeliminowania konkurencji na rynku właściwym w zakresie znacznej części określonych towarów
