‌Budżet państwa to nie skarbiec! Czyli o tym skąd rząd bierze pieniądze na 500 plus i inne dodatki

400

budżet państwaWiększość Polaków zdaje sobie sprawę, iż rząd realizuje swoje cele za pośrednictwem budżetu państwa. Planują w nim dochody i wydatki związane z realizacją przyjętej wcześniej polityki. Dla przykładu, przyjęty projekt budżetu Polski na 2021 rok prognozuje dochody w kwocie 404,4 miliarda złotych, natomiast wydatki mają wynieść maksymalnie 486,7 miliarda PLN. Ma powstać więc deficyt budżetowy w wysokości 82,2 miliarda złotych, skoncentrujmy się jednak dziś głównie na pierwszej z powyższych kwestii, czyli dochodach. Wielu z nas nie zdaje sobie sprawy, skąd tak naprawdę nasz rząd generuje środki na takie programy, jak 500 plus, tarcza antykryzysowa czy inne obiecane w kampanii wyborczej dodatki. Tę kwestię dokładnie przybliżymy w dalszej części tekstu, zacznijmy jednak od fundamentalnych informacji określających budżet państwa.

Co to jest budżet państwa?

Budżet państwa to podstawowy plan finansowy obejmujący dochody i wydatki państwa (władzy rządowej), uchwalany na okres roku budżetowego. Jako dochody budżetu państwa uwzględnia się między innymi:

  • Wpływy z podatków pośrednich i bezpośrednich
  • Dochody niepodatkowe (np. cła)
  • Dochody jednostek budżetowych
  • Dochody zagraniczne

Z kolei mianem wydatków określa się między innymi:

  • Koszty dotacji
  • Koszty obsługi długu publicznego
  • Koszty obsługi sfery budżetowej
  • Koszty rozliczeń z bankami
  • Koszty subwencji dla gmin
  • Koszty rezerw ogólnych

Termin “budżet” pochodzi z łacińskiego bulga, oznaczającego skórzany mieszek przeznaczony do zbierania dochodów. Słowo to przyjęło się następnie w wielu językach, w tym angielskim, francuskim czy oczywiście polskim. Dla historycznego rozwoju instytucji budżetu znaczenie miało kilka zdarzeń, które rozstrzygnęły o jej współczesnym kształcie, wśród których, oczywiście poza oddzieleniem majątku publicznego od majątku królewskiego, wymienić należy:

  • Rozwój stosunków towarowo-pieniężnych
  • Rozwój parlamentaryzmu
  • Rozwój funkcji socjalnych i gospodarczych państwa
  • Rozwój międzynarodowych stosunków gospodarczych i finansowych
  • Procesy integracyjne zachodzące we współczesnym świecie

Pierwszy budżet Polski został uchwalony przez Sejm w roku 1768 i był jednym z wcześniejszych w Europie. Budżet państwa stanowi prawną podstawę działalności władzy wykonawczej (rządu). Jest upoważnieniem dla władzy wykonawczej do dokonywania wydatków i ściągania dochodów. Jest zarazem aktem upoważniającym władzę wykonawczą do gospodarowania publicznymi funduszami. Uchwalenie budżetu, a następnie przyjęcie sprawozdania z jego wykonania, jest aktem politycznego zaufania władzy ustawodawczej dla rządu. Przyjęcie budżetu następuje w wyniku konsensusu między władzą ustawodawczą i wykonawczą oraz grupami interesów.

Budżet państwa – funkcje

Funkcje budżetu odzwierciedlają jego istotę i rolę w procesie społeczno-ekonomicznym państwa. Mogą one wpływać pobudzająco na rozwój gospodarczy kraju lub go ograniczać. Są to:

  • Funkcja redystrybucyjna
  • Funkcja stabilizacyjna
  • Funkcja fiskalna
  • Funkcja bodźcowa

Funkcja redystrybucyjna polega na tym, że budżet państwa, przejmując podatki, cła i inne opłaty od przedsiębiorstw i gospodarstw domowych dokonuje ich rozdziału pomiędzy inne podmioty, zarówno w wyniku transferów nieodpłatnych, jak i przez zakup dóbr i usług na rynku.

Funkcja stabilizacyjna polega na to, że budżet łagodzi wahania cyklu koniunkturalnego i zapewnia zrównoważony wzrost gospodarki.

Funkcja fiskalna oznacza po prostu, że budżet generuje dochód w postaci otrzymywania podatków, ceł oraz wszelkich innych opłat i danin.

Funkcja bodźcowa, zwana także stymulacyjną, oznacza że ze względu na redystrybucję dochodu budżet stymuluje działalność podmiotów gospodarczych, podaż, popyt i ceny.

Budżet Polski

W Polsce budżet państwa jest uchwalany w formie ustawy budżetowej na okres roku zwanego rokiem budżetowym, który pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Następnie budżet jest ogłaszany w Dzienniku Ustaw jako ustawa budżetowa i staje się wówczas aktem prawnym umożliwiającym organom wykonawczym jego realizację.

Kto więc uchwala budżet państwa? Sejm RP, projekt jednak najpierw przygotowuje Rada Ministrów. Sama procedura uchwalania budżetu państwa jest bardzo zawiła i szczegółowa.

Do kiedy musi być uchwalony budżet państwa? Warto zaznaczyć, iż Rada Ministrów uchwala projekt ustawy budżetowej i wraz z uzasadnieniem przedkłada go Sejmowi w terminie do dnia 30 września roku poprzedzającego rok budżetowy. Następnie Sejm ma 4 miesiące, aby ją przyjąć i przedstawić Prezydentowi, który z kolei musi ją podpisać w ciągu 7 dni. Prezydent nie ma uprawnień do zawetowania ustawy budżetowej, może zwrócić się jednak do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności ustawy budżetowej z Konstytucją.

Budżet państwa 2020 – wstępny projekt i jego nowelizacja

Jaki jest budżet Polski? Plan na 2021 rok został przedstawiony we wstępie, zakłada on deficyt budżetowy w wysokości 82,2 miliarda złotych.

Natomiast roczny budżet Polski na 2020 uchwalony został 14 lutego. Prognoza dochodów wyniosła 435,3 miliarda złotych, a wydatków dokładnie tyle samo. Rząd szczycił się więc, że przyjął projekt pierwszego od 30 lat budżetu państwa bez deficytu. Nie miał on jednak zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością, o czym świadczy aktualne wykonanie budżetu państwa. W połowie sierpnia rząd przyjął nowelizację budżetu, która zakłada najwyższy w historii deficyt budżetowy w 2020 roku. Według niej wyniesie on 109,3 miliarda złotych.

Co więcej, eksperci uważają, że w kasie naszego kraju brakuje w tym roku znacznie więcej pieniędzy, jednak ukrywają je tworzone przez rząd liczne fundusze, które pozwalają nie wykazywać wielu wydatków. Dodatkowo, przejrzystość finansów utrudnia pomysł wykazania w tegorocznym budżecie przyszłych wydatków.

Przejdźmy jednak do kwestii samych dochodów, czyli w jaki sposób państwo generuje to ponad 400 miliardów na realizację swoich programów wyborczych.

Budżet państwa – dochody

Dochody budżetu państwa to po prostu podstawowa forma środków finansowych gromadzonych na rachunkach funduszy publicznych. Dochody budżetu państwa stanowią definitywne, bezzwrotne zasilenie finansowe władz publicznych, a ich wydatkowanie oznacza ostateczne zużycie przez władzę publiczną. Katalog źródeł dochodów budżetu państwa, jest zawarty w artykule 111 ustawy o finansach publicznych i nie jest zamknięty. Zgodnie z nim do dochodów budżetu państwa zalicza się następujące pozycje:

  • Podatki i opłaty, w części która zgodnie z odrębnymi ustawami nie stanowi dochodów jednostek samorządu terytorialnego, przychodów państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych
  • Cła
  • Wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych oraz jednoosobowych spółek Skarbu Państwa
  • Wpłaty z tytułu dywidendy
  • Wpłaty z zysku Narodowego Banku Polskiego
  • Wpłaty nadwyżki środków finansowych agencji wykonawczych
  • Dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe
  • Dochody z najmu i dzierżawy oraz z innych umów o podobnym charakterze, dotyczące składników majątkowych Skarbu Państwa
  • Odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach bankowych państwowych jednostek budżetowych lub organów władzy publicznej
  • Odsetki od lokat terminowych ustanowionych ze środków zgromadzonych na centralnym rachunku bieżącym budżetu państwa
  • Odsetki od udzielonych z budżetu państwa pożyczek krajowych i zagranicznych
  • Grzywny, mandaty i inne kary pieniężne
  • Spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej na rzecz Skarbu Państwa
  • Dochody ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw
  • Inne dochody określone w odrębnych ustawach lub umowach międzynarodowych
  • Środki europejskie i środki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b, na realizację projektów pomocy technicznej oraz środki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 4 lit. b, pkt 5 lit. c i d oraz pkt 6, po ich przekazaniu na rachunek dochodów budżetu państwa
  • Odsetki wykupywane przez nabywców obligacji skarbowych lub nadwyżka wynikająca z różnicy pomiędzy ceną emisyjną a wartością nominalną zbywanych obligacji skarbowych

Jak wygląda struktura dochodów?

Jak nietrudno się domyślić, państwo generuje środki głównie z dochodów bezzwrotnych czyli podatków, opłat i ceł. W 2019 roku dochody budżetu państwa osiągnęły wartość 400,5 miliarda złotych. Zwróćmy uwagę, jak szczegółowo przedstawiał się ich podział:

  • Podatek VAT – 180,9 mld PLN
  • Podatek akcyzowy – 72,4 mld PLN
  • Podatek PIT – 65,4 mld PLN
  • Podatek CIT – 40 mld PLN
  • Pozostałe podatki – 8,6 mld PLN
  • Cło – 4,4 mld PLN
  • Dywidendy – 3,5 mld PLN
  • Wpłaty jednostek samorządu terytorialnego – 2,6 mld PLN
  • Środki z Unii Europejskiej i innych źródeł niepodlegających zwrotowi – 1,9 mld PLN
  • Opłaty, grzywny, odsetki i inne dochody niepodatkowe – 20,9 mld PLN

Jak więc widzimy ponad 90% dochodów budżetu państwa pochodzi z kieszeni nas wszystkich – podatników.

Budżet państwa to nie skarbiec

Budżet państwa to nie skarbiec pod kontrolą Ministerstwa Finansów, wypełniony po sam dach złotymi monetami, wśród których można pływać niczym Sknerus McKwacz. Państwo ma po prostu rachunek w Narodowym Banku Polskim, na który każdego dnia wpływa kapitał generowany z naszych podatków. Nie ma w nim żadnych środków gromadzonych od stuleci, choćby skarbów z czasów monarchii.

Budżet to nic innego, jak zestawienie planowanych wpływów i wydatków. Funkcjonuje więc na podobnej zasadzie, co nasz prywatny budżet domowy lub własnego przedsiębiorstwa. Z jedną bardzo istotną różnicą. Jaką?

My, jako obywatele i podatnicy, zarabiamy pracując. Natomiast państwo nie pracuje, tylko opodatkowuje naszą pracę, czyli zarabia na naszym wysiłku i dokładnie z tego źródła generuje dochód. Oznacza to, że w praktyce to my – podatnicy, utrzymujemy państwo, a nie na odwrót.

Wydatkowanie pieniędzy z budżetu, czyli pieniędzy podatników

Jak wykazują badania, wielu Polaków, którzy kompletnie nie interesują się gospodarką, sądzi, że wydatki z budżetu państwa ponoszone są przez aktualnie rządzących polityków z własnej kieszeni. Takie myślenie jest szkodliwe, krzywdzące i w stu procentach błędne.

Gdy rząd składa finansowe obietnice, co ma miejsce głównie przed wyborami, po prostu decyduje na co lub na kogo ma wydać nasze pieniądze – na tym polega wcześniej wspomniana funkcja redystrybucyjna budżetu państwa. A każdy człowiek zdaje sobie sprawę, że zdecydowanie łatwiej jest wydawać cudze pieniądze niż te zarobione własnym wysiłkiem.

Tak więc wszystkie programy socjalne typu 500 plus czy dodatkowe emerytury, a nawet środki dla przedsiębiorców z tarczy antykryzysowej czy nagrody i dodatki dla posłów, ponoszone są w ponad 90% z naszych kieszeni, ponieważ finansują je podatki. Co gorsza, tyczy się to również tych wydatków, z których ponoszeniem większość z nas się nie zgadza, takich jak przekazanie 2 miliardów złotych na media państwowe (w tym 88% tej kwoty na TVP), a nawet zupełnie nietrafionych “inwestycji” typu zakup wadliwych maseczek oraz niesprawnych respiratorów czy wydanie 70 milionów złotych na wybory prezydenckie 10 maja, które się nie odbyły.

WallStreet 24 online
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments