To nie żaden sekret, że w Polsce mamy pewną grupę osób, która jest długotrwale bezrobotna. Są w naszym kraju regiony, w których 80% korzystających z pomocy społecznej pobiera ją nieprzerwanie od kilkunastu lat.
Czy rzeczywiście opłaca im się żyć z zasiłków, zamiast znaleźć pracę? Przeanalizujemy to zagadnienie poniżej. Na początek:
Zasiłek dla bezrobotnych
Komu przysługuje zasiłek dla bezrobotnych? 
Prawo do zasiłku dla bezrobotnych przysługuje osobie bez pracy, jeżeli zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy oraz:
- W urzędzie pracy nie ma dla niego odpowiedniej propozycji pracy, stażu czy przygotowania zawodowego
- W okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej roku:
- Był zatrudniony i osiągał wynagrodzenie w kwocie co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę, od którego była opłacana składka na Fundusz Pracy (nie są uwzględniane okresy urlopu bezpłatnego dłuższego niż 30 dni)
- Świadczył usługi na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jeżeli podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę w przeliczeniu na okres pełnego miesiąca
- Opłacał składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności, jeżeli podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota wynosząca co najmniej minimalne wynagrodzenie.
Zasiłek dla bezrobotnych a służba wojskowa
Zasiłek dla bezrobotnych będzie również przysługiwał, jeżeli osoba, która stara się o przyznanie prawa do zasiłku, została zwolniona z zasadniczej służby wojskowej lub okresowej służby wojskowej, a okres jej odbywania wynosił co najmniej 240 dni i przypadł w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy.
Kiedy bezrobotny traci prawo do zasiłku?
Osoba bezrobotna, która odmówi bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych lub robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym w miejscu pracy, traci prawo do zasiłku oraz status osoby bezrobotnej.
Status osoby bezrobotnej można następnie odzyskać po upływie co najmniej 120 dni.
Jak długo można pobierać zasiłek dla bezrobotnych? 
Zasiłek dla bezrobotnych przysługuje za każdy dzień kalendarzowy po upływie 7 dni od daty rejestracji we właściwym urzędzie pracy. Zasiłek dla bezrobotnych wypłacany jest przez okres od 6 do 12 miesięcy.
Świadczenie na okres 180 dni przysługuje powiatom, których stopa bezrobocia na 30 czerwca roku poprzedzającego nabycie prawa do zasiłku nie przekraczała 150% przeciętnej stopy bezrobocia.
Przez okres 365 dni zasiłek przysługuje osobom mieszkającym na obszarach powiatów, których stopa bezrobocia na 30 czerwca roku poprzedzającego nabycie tego prawa przekraczała 150% przeciętnej stopy bezrobocia w Polsce albo osoba ubiegająca się o zasiłek przekroczyła 50. rok życia i ma co najmniej 20-letni okres pracy uprawniający do zasiłku.
Dłuższy okres przysługuje także w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o zasiłek ma na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko do piętnastego roku życia, a drugi rodzic jest także osobą bezrobotną, która utraciła prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania po dniu nabycia prawa do zasiłku przez pierwszego rodzica. Jeżeli osoba samotnie wychowuje dziecko do piętnastego roku życia, także należy się wydłużony okres zasiłku dla bezrobotnych.
Okres pobierania zasiłku nie ulega zmianie w sytuacji, gdy osoba pobierająca zasiłek zmieni miejsce zamieszkania lub miejscowość, w której mieszka zostanie objęta działaniem innego powiatu.
Komu nie przysługuje zasiłek dla bezrobotnych?
W poniższych sytuacjach wniosek o świadczenie zostanie odrzucony:
- Gdy osoba, prowadząc działalność gospodarczą, opłacała preferencyjne składki ZUS, ponieważ podstawa wymiaru składek preferencyjnych jest niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę
- Gdy osoba po skierowaniu nie podjęła szkolenia, przygotowania zawodowego dorosłych, stażu, wykonywania prac lub innej formy pomocy
- Gdy osoba w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem w urzędzie pracy rozwiązała stosunek pracy lub stosunek służbowy za wypowiedzeniem albo na mocy porozumienia stron. Wyjątek jednak stanowi sytuacja, gdy porozumienie stron nastąpiło z powodu upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy albo rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego za wypowiedzeniem lub na mocy porozumienia stron nastąpiło z powodu zmiany miejsca zamieszkania lub pracownik rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia w przypadku, gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków
- Gdy osoba odbywa odpłatną praktykę absolwencką i otrzymuje z tego tytułu miesięczne świadczenie pieniężne w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę
- Gdy osoba otrzymała odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia umowy o pracę
- Gdy w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się w urzędzie pracy została z tą osobą rozwiązana umowa o pracę bez wypowiedzenia (zwolnienie dyscyplinarne).
Ile wynosi zasiłek dla bezrobotnych?
Po wyjaśnieniu kiedy przysługuje zasiłek dla bezrobotnych, jak długo się go otrzymuje oraz komu się on nie należy, czas na kolejną bardzo ważną kwestię. Mianowicie, jaka jest wysokość zasiłku dla bezrobotnych w Polsce? Od 1 czerwca 2022 roku do 30 maja 2023 obowiązują następujące stawki:
- 1304.10 PLN brutto przez pierwsze 3 miesiące, a następnie 1024.10 PLN brutto: przy stażu pracy od 5 do 20 lat
- 120% kwoty bazowej, czyli 1565 PLN brutto przez pierwsze 3 miesiące, a następnie 1229 PLN brutto: przy przepracowaniu ponad 20 lat
- 80% kwoty bazowej, czyli 1043.30 PLN brutto przez pierwsze 3 miesiące, a następnie 819.30 PLN brutto: przy przepracowaniu mniej niż 5 lat.
W jaki sposób zwolnić się z pracy, aby uzyskać zasiłek?
Wiele osób zastanawia się w jaki sposób ma się zwolnić, żeby otrzymywać zasiłek dla bezrobotnych. Otóż, w sytuacji, gdy umowa o pracę wygaśnie lub zostanie rozwiązana z upływem czasu, na jaki była zawarta, prawo do świadczenia przysługuje od daty zarejestrowania się w urzędzie pracy.
W takim samym terminie zostanie przyznany zasiłek, jeżeli pracodawca rozwiązał umowę za wypowiedzeniem. Także w sytuacji, gdy pracownik rozwiązał umowę o pracę z winy pracodawcy, zasiłek przysługuje od rejestracji w urzędzie pracy.
Jeżeli przyczyną rozwiązania stosunku pracy było porozumienie stron wynikające z upadłości lub likwidacji firmy, z przyczyn dotyczących zakładu pracy lub w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania przez pracownika, zasiłek dla bezrobotnych przysługuje od dnia rejestracji.
Natomiast w przypadku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się w urzędzie osoba nabywa prawo do zasiłku, jednakże jest on wypłacany po 90 dniach od rejestracji. W takiej sytuacji skróceniu o 90 dni ulega także okres pobierania zasiłku. Podobnie jest w sytuacji wypowiedzenia umowy przez pracownika.
Najdłuższy okres wyczekiwania wypłaty zasiłku następuje w sytuacji, gdy z pracownikiem rozwiązano umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym. Jeżeli do zwolnienia w tym trybie doszło w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się w urzędzie pracy, to osoba nabywa prawo do zasiłku dopiero po upływie 180 dni od dnia rejestracji. O tyle samo dni ma także skrócony okres wypłaty świadczenia.
Inne świadczenia socjalne
Nie jest żadną tajemnicą, że na zasiłku dla bezrobotnych, który można pobierać maksymalnie przez 12 miesięcy dodatki socjalne się nie kończą. Co jeszcze można uzyskać?
Dodatek mieszkaniowy
Zacznijmy od tego, że osoba borykająca się z trudnościami finansowymi, może otrzymać dodatek mieszkaniowy. Trzeba spełnić łącznie trzy warunki:
- Posiadać tytuł prawny do lokalu
- Zamieszkiwać lokal mieszkalny spełniający kryterium metrażowe
- Spełniać kryterium dochodowe.
Kryterium dochodowe
Jak wyliczyć kryterium dochodowe? Otóż, najpierw należy sprawdzić średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. 
Następnie sprawdza się, ile w dniu złożenia wniosku wynosi obowiązująca kwota najniższej emerytury. Jeśli w gospodarstwie jednoosobowym średni miesięczny dochód nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury, to przysługuje pełny dodatek mieszkaniowy.
Natomiast, w przypadku gospodarstwa wieloosobowego, średni miesięczny dochód na jednego członka rodziny nie przekracza 125% kwoty najniższej emerytury, pełny dodatek mieszkaniowy także obowiązuje.
Jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego jest wyższy od określonego w przepisach limitu, a kwota nadwyżki nie przekracza wysokości dodatku mieszkaniowego, należny dodatek mieszkaniowy obniża się o tę kwotę
Od 1 marca kryterium dochodowe wynosi 2342.27 PLN w gospodarstwie jednoosobowym oraz 1 673.05 PLN na osobę w gospodarstwie wieloosobowym.
Kryterium metrażowe
Oprócz konieczności posiadania tytułu prawnego do lokalu i spełniania kryterium dochodowego, ważna jest również powierzchnia lokalu, na który ma zostać przyznany dodatek mieszkaniowy.
W przepisach wymieniona jest powierzchnia normatywna lokalu. Jeśli ktoś mieszka w większym lokalu, to ma szanse na dodatek mieszkaniowy (o ile nie przekracza maksymalnej powierzchni. Jednak dodatek dostanie wtedy na powierzchnię normatywną, a nie na większą od niej, faktyczną powierzchnię lokalu.
Dodatek mieszkaniowy przysługuje, gdy powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie przekracza normatywnej powierzchni o więcej niż 30% albo 50% – pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%.
Normatywną powierzchnię powiększa się o 15 metrów kwadratowych, jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.
Dla jednej osoby powierzchnia normatywna lokalu wynosi 35 metrów kwadratowych, dla dwóch – 40, a dla trzech – 45.
Wysokość dodatku mieszkaniowego
Jak oblicza się wysokość dodatku mieszkaniowego? Nie ma tu takiej samej kwoty dla wszystkich. Wysokość dodatku zależy od powierzchni lokalu, wydatków na ten lokal i dochodów gospodarstwa domowego. Wszystko to musi zostać udokumentowane we wniosku o przyznanie dodatku.
W praktyce dodatek mieszkaniowy może wynieść nawet i ponad 800 złotych.
Zasiłek stały
Zasiłek stały to wypłacane miesięcznie świadczenie, które ma na celu pomóc osobom w ciężkiej sytuacji. Zasiłek ten mogą otrzymywać pełnoletnie osoby, które nie mogą podjąć się czynności zarobkowych ze względu na wiek lub stan zdrowia (w tym niepełnosprawność), a ich dochód jest niższy niż kryterium dochodowe.
Aktualnie kryterium dochodowe wynosi:
- 776 PLN dla osoby samotnie gospodarującej
- 600 PLN dla osoby w rodzinie.
Ile wynosi zasiłek stały? W przypadku osoby samotnie gospodarującej jest to różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 złotych miesięcznie.
W przypadku osoby w rodzinie jest to zaś różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 PLN miesięcznie.
Kwota zasiłku zawiera się zatem w przedziale od 30 do 719 złotych.
Dodatki na dzieci
500 Plus
Na najwięcej świadczeń socjalnych można jednak liczyć w przypadku posiadania dzieci. W tym przypadku w pierwszej kolejności należy wymienić świadczenie 500 Plus, które w Polsce w wysokości 500 złotych miesięcznie przysługuje na każde dziecko do 18. roku życia – bez względu na wysokość zarobków rodziców.
Zasiłek rodzinny i dodatek na dziecko
Drugim popularnym świadczeniem, które otrzymują już jednak tylko rodzice w trudnej sytuacji finansowej, jest zasiłek rodzinny. Aby móc je otrzymywać, dochód na osobę w rodzinie nie może przekraczać 674 złotych.
Uprawnione rodziny mogą co miesiąc liczyć na zasiłek rodzinny w kwocie:
- 95 PLN – jeżeli dziecko ma od 0 do 5 lat
- 124 PLN – jeżeli dziecko ma od 6 do 18 lat
- 135 PLN – jeżeli dziecko ma od 19 do 24 lat.
Ponadto, rodzice, którym przysługuje zasiłek rodzinny, mogą liczyć również na dodatkowe pieniądze w kwocie 1000 złotych. To dodatek z tytułu urodzenia dziecka. Świadczenie jest wypłacane jednorazowo.
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka mogą otrzymywać samotni rodzice, którym przysługuje zasiłek rodzinny. Kwota, jaką w jego ramach można otrzymać miesięcznie, to 193 złote na jedno dziecko, lecz nie więcej niż 386 PLN na wszystkie dzieci.
Kosiniakowe
Kosiniakowe to potoczna nazwa świadczenia dla rodziców, którzy nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego (zasiłek macierzyński otrzymuje rodzic pracujący na etacie). Otrzymują je zatem:
- Osoby zatrudnione na umowy cywilnoprawne
- Studenci
- Osoby bezrobotne.
Ile można otrzymać?
Kosiniakowe w kwocie 1000 złotych netto miesięcznie jest wypłacane od porodu przez:
- 52 tygodnie – jeżeli na świat przyszło jedno dziecko
- 65 tygodni – w przypadku dwójki dzieci
- 67 tygodni – gdy dzieci jest troje
- 69 tygodni – przy czwórce dzieci
- 71 tygodni – przy piątce dzieci i więcej.
Warto dodać, że od 1 lutego 2023 roku kosiniakowe otrzymuje również opiekun faktyczny adoptowanego lub przysposobionego dziecka. Świadczenie przysługuje od:
- Objęcia opieką dziecka do 14. roku życia
- Objęcia opieką dziecka do 7. roku życia a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia – w przypadku rodziny zastępczej
- Przysposobienia dziecka, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia – w przypadku osoby, która przysposobiła dziecko.
Becikowe
Ponadto, w związku z narodzinami dziecka rodzice mogą jednorazowo otrzymać także świadczenie w wysokości 1000 złotych, potocznie nazywane becikowym. Aby tak się stało dochód w rodzinie na osobę nie może przekraczać 1922 złotych netto.
Co istotne, w grę tutaj wchodzi o dochód osiągnięty w poprzednim roku kalendarzowym, czyli w 2022 i podzielony przez liczbę członków rodziny, wliczając nowo narodzone dziecko.
Co więcej, kolejne becikowe mogą otrzymać mieszkańcy niektórych gmin. Jest ono wypłacane w wysokości uchwalonej przez władze gminy, dla osób zamieszkujących na jej terenie. Gminne becikowe wypłacane jest w różnej wysokości.
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy
Rodzinny Kapitał Opiekuńczy to nowy rodzaj świadczenia dla rodzin z małymi dziećmi, wprowadzony w 2022 roku, w ramach Polskiego Ładu.
Świadczenie to przysługuje na drugie i każde kolejne dziecko rodzicowi lub osobie, która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia, w efekcie czego dziecko wspólnie z nią mieszka i znajduje się na jej utrzymaniu.
Rodzinny kapitał opiekuńczy otrzymuje się od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończy 12. miesiąc. Pieniądze trafiają do rodziców co miesiąc przez dwa lata (po 500 złotych) lub co miesiąc przez rok (po 1000 PLN).
W przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie i wystąpienia do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia otrzymać można Rodzinny Kapitał Opiekuńczy od pierwszego dnia 12. miesiąca liczonego od dnia, w którym wystąpiło się do sądu z wnioskiem do końca 35. miesiąca, ale maksymalnie do:
- Miesiąca, w którym dziecko ukończy 7 lat
- Miesiąca, w którym dziecko ukończy 10 lat, jeśli dziecko ma decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego.
Czy w takim razie w niektórych przypadkach nie opłaca się pracować?
Podsumowując, w ostatnich latach w Polsce wsparcie socjalne poszerza granicę swoich obszarów pomocowych, rozszerzając istniejące programy lub wprowadzając nowe.
W efekcie, coraz więcej osób zaczyna wychodzić z założenia, że chodzenie do pracy może im się po prostu nie opłacać – i to nawet pomimo rekordowych podwyżek minimalnego wynagrodzenia.
Przede wszystkim dotyczy to jednak nie osób posiadających dzieci, ponieważ w ich przypadku wsparcie finansowe, które otrzymują od państwa jest znacząco wyższe od sumy samego zasiłku dla bezrobotnych i zasiłku stałego (oraz ewentualnie dodatku mieszkaniowego).
Wyższe zasiłki wywołują dezaktywizację zawodową?
O istnieniu opisywanego zdarzenia dowodzi fakt, że w drugiej połowie 2017 roku, czyli kilkanaście miesięcy po uruchomieniu programu Rodzina 500+ w poprzedniej formie (z kryterium dochodowym na pierwsze dziecko), aktywność zawodowa kobiet w wieku 25-34 lata spadła do najniższego poziomu od 2003 roku.
Mało tego, według przeprowadzonych badań w ciągu omawianego roku aż 100 tysięcy kobiet zrezygnowało z zatrudnienia lub poszukiwania pracy na skutek tego programu.
Nie ma zatem żadnych wątpliwości, że wzrost dochodów uzyskiwanych z innych źródeł niż praca zawsze będzie zmniejszać finansową atrakcyjność zatrudnienia i osłabiać bodźce do poszukiwania pracy. To typowy mechanizm społeczny, którego żaden program socjalny nie zdołał do tej pory wyeliminować.
