Historia wyborów prezydenckich w Polsce i sylwetki prezydentów

157

wybory prezydenckie w PolsceWybory prezydenckie w Polsce są wciąż stosunkowo nowym zagadnieniem. Ich historia nie ma jeszcze nawet stu lat. Kiedy i ile razy się odbywały, kto obejmował ten zaszczytny urząd i jak długo go piastował? To wszystko zostanie przedstawione w dalszej części tekstu, oczywiście w kolejności chronologicznej.

Pierwsze wybory prezydenckie w Polsce

Konstytucja z 17 marca 1921 roku przesądziła chociażby o istnieniu urzędu prezydenta jako głównego organu władzy wykonawczej. Zgodnie z nią wyboru dokonywało Zgromadzenie Narodowe, czyli połączone izby sejmu i senatu. Zgłoszono aż pięciu kandydatów:

  • Gabriel Narutowicz, bezpartyjny lecz popierany przez Polskie Stronnictwo Ludowe “Wyzwolenie”
  • Ignacy Daszyński, popierany przez Polską Partię Socjalistyczną
  • Stanisław Wojciechowski, popierany przez Polskie Stronnictwo Ludowe “Piast”
  • Jan Baudouin de Courtenay, popierany przez mniejszości narodowe
  • Maurycy Zamoyski, popierany przez kilka partii prawicowych

Udziału odmówił dotychczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudski twierdząc, że pozycja prezydenta jest zbyt słaba i uniemożliwia samodzielne działanie. Pierwsze wybory prezydenckie w Polsce odbyły się 9 grudnia 1922 roku.

Początkowo najsilniejszą pozycję miał Zamoyski, jednak kolejne głosowania nie przynosiły rozstrzygnięcia. Ostatecznie część ludowców oraz mniejszości narodowe poparły Narutowicza, dzięki czemu zwyciężył on w piątej turze zdobywając 289 głosów, o 16 więcej niż wymagana ilość do zwycięstwa.

Gabriel Narutowicz urodził się 1865 roku w Telszach (obecnie północno-zachodnia Litwa). Był inżynierem hydrotechnik, elektrykiem, wolnomularzem, profesorem Politechniki w Zurychu. W 1920 roku objął stanowisko ministra robót publicznych, a w czerwcu 1922 został ministrem spraw zagranicznych.

Wybór Narutowicza wywołał protesty w obozie narodowym. Próbowano zmusić go do rezygnacji. Bezskutecznie. Został więc zaprzysiężony już 11 grudnia. Urząd sprawował jednak tylko pięć dni. 16 grudnia, podczas otwarcia wystawy malarskiej w warszawskiej Zachęcie, został zastrzelony przez Eligiusza Niewiadomskiego.

Drugie wybory prezydenckie

Kolejne wybory prezydenckie w Polsce zostały więc przeprowadzone już 20 grudnia 1922 roku, więc cztery dni po zamachu. O urząd ubiegało się dwóch kandydatów:

  • Stanisław Wojciechowski, popierany przez Polskie Stronnictwo Ludowe “Piast”
  • Kazimierz Morawski, popierany przez Związek Ludowo-Narodowy

Wygrał Stanisław Wojciechowski otrzymując 298 głosów. Zaprzysiężony został 22 grudnia. Urodził się w 1869 roku w Kaliszu. Od stycznia 1919 roku był ministrem spraw wewnętrznych. W maju 1926 roku w wyniku Przewrotu majowego zrezygnował ze sprawowania urzędu prezydenta. Wtedy zakończył swoją działalność polityczną i skupił się na pracy naukowej.

Wybory prezydenckie w 1926 roku

Po bezowocnej rozmowie Józefa Piłsudskiego z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim, oddziały zajęły w Warszawie mosty na Wiśle. Nazwano to wydarzenie Przewrotem majowym. W tej sytuacji rząd Wincentego Witosa podał się do dymisji, ówczesny prezydent również złożył swój urząd. 31 maja 1926 roku zorganizowano więc nowe wybory. O stanowisko ubiegało się dwóch kandydatów:

  • Józef Piłsudski, popierany przez lewicę
  • Adolf Bniński, popierany przez Związek Ludowo-Narodowy

Wybory wygrał Piłsudski otrzymując 292 głosy. Odmówił jednak przyjęcia urzędu, więc kolejne wybory zorganizowano dzień później. O stanowisko ubiegało się trzech kandydatów:

  • Ignacy Mościcki, popierany przez Sanację
  • Adolf Bniński, popierany przez Związek Ludowo-Narodowy
  • Zygmunt Marek, popierany przez Polską Partię Socjalistyczną

Wybory w drugiej turze wygrał Ignacy Mościcki otrzymując 281 głosów. 4 czerwca został zaprzysiężony. Urodził się w 1867 roku w Mierzanowie. Był naukowcem, wynalazcą oraz budowniczym polskiego przemysłu chemicznego. W latach 1912-1922 pracował jako profesor Politechniki Lwowskiej. Był również autorem nowatorskiej metody pozyskiwania kwasu azotowego z powietrza. W 1925 został wybrany na rektora Politechniki Lwowskiej, pracował również jako profesor na Politechnice Warszawskiej. Był autorem ponad 40 patentów, użytkowanie praw do nich nieodpłatnie przekazywał państwu polskiemu.

Wybory prezydenckie w Polsce w 1933 roku

Kolejne wybory prezydenckie w Polsce odbyły się 8 maja 1933 roku. O stanowisko prezydenta ubiegał się tylko jeden kandydat – obecnie je piastujący Ignacy Mościcki. Zostały one zbojkotowane przez Stronnictwo Narodowe, Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji, Narodową Partię Robotniczą, Stronnictwo Ludowe i słowiańskie mniejszości narodowe. Odbyła się więc tylko jedna tura, w której wzięło udział zaledwie 343 parlamentarzystów. Zaprzysiężenie odbyło się dzień później.

Ignacy Mościcki pozostał na stanowisku do 30 września 1939 roku, czyli dopóki II Rzeczpospolita nie znalazła się pod okupacją wojenną. Wcześniej na swojego następcę mianował Edwarda Rydza-Śmigłego, po jego internowaniu Bolesława Wieniawę-Długoszowskiego, a następnie Władysława Raczkiewicza, jednak miało to jedynie formalne znaczenie.

Wybory prezydenckie w 1947 roku

5 lutego 1947 roku odbyły się pierwsze wybory prezydenckie w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Tym razem głosował Sejm Ustawodawczy, który został powołany dwa tygodnie wcześniej w wyniku sfałszowanych przez Polską Partię Robotniczą wyborów w celu przyjęcia nowej konstytucji, która warunkowała właśnie nowy sposób wyboru prezydenta. Jedynym kandydatem na ten urząd był Bolesław Bierut. Jeszcze tego samego dnia został zaprzysiężony.

Bolesław Bierut urodził się w 1892 roku w Rurach Brygidkowskich. Był działaczem komunistycznym oraz agentem NKWD. Urząd prezydenta piastował do 20 listopada 1952 roku. Cztery miesiące wcześniej uchwalono jednak Konstytucję Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej legalizującą komunistyczne prawodawstwo, czyli chociażby likwidującą trójpodział władzy oraz urząd prezydenta. Najważniejszą funkcję w kraju miał od wtedy pełnić I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i to właśnie ten urząd (oraz prezesa Rady Ministrów) Bolesław Bierut sprawował do 12 marca 1956 roku.

Wybory prezydenckie w Polsce w 1989 roku

Wybory prezydenckie w 1989 roku były wynikiem porozumień okrągłego stołu. 22 czerwca 1989 ambasador Stanów Zjednoczonych John R. Davis spotkał się z liderami Solidarności, którzy obawiali się, że porażka Wojciecha Jaruzelskiego w wyborach mogłaby wywołać autentyczną groźbę wojny domowej. Ambasador zaproponował więc system kontrolowanej absencji posłów podczas głosowania, wpływający na rozkład głosów tak, aby strona komunistyczna mogła przeforsować ich kandydata.

Następnego dnia Obywatelski Klub Parlamentarny zrezygnował z wystawienia własnego kandydata. Tydzień później Wojciech Jaruzelski także zdecydował o rezygnacji z ubiegania się o urząd prezydenta. 3 lipca w Gazecie Wyborczej pojawił się artykuł pod tytułem “Wasz prezydent, nasz premier”. 18 lipca Wojciech Jaruzelski ogłosił, że jednak będzie kandydował na ten urząd. Decyzja była spowodowana poparciem ze strony Michaiła Gorbaczowa oraz George’a H.W. Busha.

Dzień później odbyły się wybory prezydenckie. Przeprowadzone zostały przez Zgromadzenie Narodowe. Wojciech Jaruzelski otrzymał minimalną ilość głosów umożliwiającą objęcie urzędu, czyli 270. Tego samego dnia został zaprzysiężony.

Wojciech Jaruzelski urodził się 6 lipca 1923 roku w Kurowie. Był politykiem, dowódcą wojskowym oraz działaczem komunistycznym. Od lutego 1965 do kwietnia 1968 pełnił funkcję szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Następnie został ministrem obrony narodowej. 18 października 1981 roku otrzymał najważniejszą funkcję – został I sekretarzem Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, a niespełna dwa miesiące później wprowadził stan wojenny. Urząd prezydenta sprawował od 189 lipca 1989 do 22 grudnia 1990.

Pierwsze powszechne wybory prezydenckie w Polsce

25 listopada 1990 roku, po przyjęciu uchwały o skróceniu kadencji Wojciecha Jaruzelskiego, odbyły się pierwsze w pełni równe, powszechne, wolne i w głosowaniu tajnym wybory prezydenckie.

Według przyjętej ordynacji wyborczej o ten urząd mógł się ubiegać każdy obywatel polski mający co najmniej 35 lat, korzystający w pełni z praw wyborczych do sejmu, który zbierze co najmniej sto tysięcy podpisów poparcia. Aby zostać zaprzysiężonym potrzebował ponad 50% głosów. W przypadku nieuzyskania takiej ilości przez żadnego z kandydatów, przeprowadzana była II tura, w której biorą udział tylko dwaj kandydaci z największą ilością głosów.

O stanowisko ubiegało się sześciu kandydatów:

  • Lech Wałęsa, bezpartyjny
  • Stanisław Tymiński, bezpartyjny
  • Tadeusz Mazowiecki, bezpartyjny
  • Włodzimierz Cimoszewicz, bezpartyjny
  • Roman Bartoszcze, z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego
  • Leszek Moczulski, z ramienia Konfederacji Polski Niepodległej

Frekwencja wyniosła 60,6%. Najwięcej głosów uzyskał Lech Wałęsa – 39,96%, natomiast drugie miejsce zajął Stanisław Tymiński – 23,1%. Druga tura odbyła się 9 grudnia. Frekwencja tym razem wyniosła 53,4%. Wybory wygrał Lech Wałęsa uzyskując 74,25% głosów. Zaprzysiężony został 22 grudnia.

Lech Wałęsa urodził się 29 września 1943 roku w Popowie. Z zawodu był elektrykiem. We wrześniu 1980 założył Niezależny Samorządny Związek Zawodowy “Solidarność” i został wybrany jego pierwszym przewodniczącym. W 1983 roku został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla. Urząd prezydenta sprawował do 22 grudnia 1995.

Wybory prezydenckie w Polsce w 1995 roku

5 listopada 1995 roku odbyła się I tura kolejnych wyborów prezydenckich. Tym razem o urząd ubiegało się aż trzynastu kandydatów:

  • Aleksander Kwaśniewski, z ramienia Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej
  • Lech Wałęsa, bezpartyjny
  • Jacek Kuroń, z ramienia Unii Wolności
  • Jan Olszewski, z ramienia Ruchu dla Rzeczypospolitej
  • Waldemar Pawlak, z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego
  • Tadeusz Zieliński, bezpartyjny
  • Hanna Gronkiewicz-Waltz, bezpartyjna
  • Janusz Korwin-Mikke, z ramienia Unii Polityki Realnej
  • Andrzej Lepper, z ramienia Samoobrony
  • Jan Pietrzak, bezpartyjny
  • Tadeusz Koźluk, bezpartyjny
  • Kazimierz Piotrowicz, bezpartyjny
  • Leszek Bubel, bezpartyjny

Frekwencja wyniosła 64,7%. Najwięcej głosów uzyskał Aleksander Kwaśniewski – 35,11%, natomiast drugi Lech Wałęsa 33,11%. Druga tura odbyła się 19 listopada. Frekwencja tym razem wyniosła 68,23%. Zwyciężył Aleksander Kwaśniewski uzyskując 51,72% głosów. Zaprzysiężony został 23 grudnia.

Aleksander Kwaśniewski urodził się 15 listopada 1954 roku w Białogardzie. W latach 1988-1991 był prezesem Polskiego Komitetu Olimpijskiego. W 1990 założył partię polityczną o nazwie Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej. W latach 1991-1995 sprawował mandat posła na sejm.

Wybory prezydenckie w 2000 roku

Następne wybory prezydenckie odbyły się 8 października 2000 roku. Wzięło w nich udział dwunastu kandydatów:

  • Aleksander Kwaśniewski, bezpartyjny lecz popierany przez Sojusz Lewicy Demokratycznej
  • Lech Wałęsa, z ramienia Chrześcijańskiej Demokracji III Rzeczypospolitej Polskiej
  • Andrzej Lepper, z ramienia Samoobrony
  • Janusz Korwin-Mikke, z ramie Unii Polityki Realnej
  • Andrzej Olechowski, bezpartyjny
  • Marian Krzaklewski, z ramienia Ruchu Społecznego
  • Jarosław Kalinowski, z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego
  • Jan Łopuszański, z ramienia Porozumienia Polskiego
  • Dariusz Grabowski, z ramienia Stronnictwa Polska Racja Stanu
  • Piotr Ikonowicz, z ramienia Polskiej Partii Socjalistycznej
  • Tadeusz Wilecki, z ramienia Stronnictwa Narodowego
  • Bogdan Pawłowski, bezpartyjny

Frekwencja wyniosła 61,12%, a wybory wygrał Aleksander Kwaśniewski otrzymując 53,9% głosów. To do tej pory jedyna sytuacja w III Rzeczypospolitej Polskiej, w której do wyłonienia zwycięzcy wystarczyła jedna tura. Został on ponownie zaprzysiężony 23 grudnia i piastował urząd prezydenta do tego samego dnia 2005 roku.

Wybory prezydenckie w Polsce w 2005 roku

Kolejne wybory prezydenckie odbyły się 9 października 2005 roku. Ponownie wzięło w nich udział dwunastu kandydatów:

  • Donald Tusk, z ramienia Platformy Obywatelskiej
  • Lech Kaczyński, z ramienia Prawa i Sprawiedliwości
  • Andrzej Lepper, z ramienia Samoobrony
  • Janusz Korwin-Mikke, z ramienia Unii Polityki Realnej
  • Stanisław Tymiński, bezpartyjny
  • Jarosław Kalinowski, z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego
  • Leszek Bubel, z ramienia Stronnictwa Narodowego
  • Marek Borowski, z ramienia Socjaldemokracji Polski
  • Henryka Bochniarz, bezpartyjna
  • Liwiusz Ilasz, bezpartyjny
  • Jan Pyszko, z ramienia Organizacji Narodu Polskiego – Liga Polska
  • Adam Słomka, z ramienia Konfederacji Polski Niepodległej

Frekwencja wyniosła 49,74%. Najwięcej głosów uzyskał Donald Tusk – 36,33%, natomiast drugie miejsce zajął Lech Kaczyński – 33,10%. Druga tura odbyła się 23 października. Frekwencja tym razem wyniosła 50,99%. Zwyciężył Lech Kaczyński uzyskując 54,04% głosów. Zaprzysiężony został 23 grudnia.

Lech Kaczyński urodził się 18 czerwca 1949 roku w Warszawie. W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej był działaczem opozycji. W latach 1989-1991 sprawował mandat senatora, a następnie posła, podczas kadencji 1991-1993. W latach 1992-1995 zajmował stanowisko prezesa Najwyższej Izby Kontroli, a od 2000 do 2001 roku był ministrem sprawiedliwości i prokuratorem generalnym. Wtedy, wraz ze swoim bratem założył partię polityczną Prawo i Sprawiedliwość i ponownie uzyskał mandat posła. W 2002 roku został prezydentem Warszawy. Zginął w katastrofie rządowego samolotu Tu-154 w Smoleńsku 10 kwietnia 2010.

Wybory prezydenckie w 2010 roku

W 2010 roku wyłoniono kolejnego prezydenta III Rzeczypospolitej Polskiej. Pierwsza tura odbyła się 20 czerwca, wybory zostały więc przyspieszone z powodu śmierci Lecha Kaczyńskiego. Wzięło w nich udział dziesięciu kandydatów:

  • Bronisław Komorowski, z ramienia Platformy Obywatelskiej
  • Jarosław Kaczyński, z ramienia Prawa i Sprawiedliwości
  • Andrzej Lepper, z ramienia Samoobrony
  • Janusz Korwin-Mikke, z ramienia Wolności i Praworządności
  • Waldemar Pawlak, z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego
  • Andrzej Olechowski, bezpartyjny
  • Marek Jurek, z ramienia Prawicy Rzeczypospolitej
  • Grzegorz Napieralski, z ramienia Sojuszu Lewicy Demokratycznej
  • Kornel Morawiecki, bezpartyjny
  • Bogusław Ziętek, z ramienia Polskiej Partii Pracy – Sierpień 80

Frekwencja wyniosła 54,94%. Najwięcej głosów uzyskał Bronisław Komorowski – 41,54%, natomiast drugie miejsce zajął Jarosław Kaczyński – 36,46%. Druga tura odbyła się 4 lipca. Frekwencja tym razem wyniosła 55,31%, a wybory wygrał Bronisław Komorowski uzyskując 53,01% głosów. Zaprzysiężony został 6 sierpnia.

Bronisław Komorowski urodził się 4 czerwca 1952 roku w Obornikach Śląskich. W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej był działaczem opozycji demokratycznej. W latach 1991-2010 sprawował mandat posła na sejm. Od 2000 do 2001 roku był ministrem obrony narodowej, a w latach 2007-2010 marszałkiem sejmu. Urząd prezydenta sprawował do 6 sierpnia 2015.

Wybory prezydenckie w 2015 roku

Ostatnie wybory prezydenckie odbyły się 10 maja 2015 roku. Wzięło w nich udział jedenastu kandydatów:

  • Andrzej Duda, z ramienia Prawa i Sprawiedliwości
  • Bronisław Komorowski, bezpartyjny lecz popierany przez Platformę Obywatelską
  • Janusz Korwin-Mikke, z ramienia Kongresu Nowej Prawicy
  • Paweł Kukiz, bezpartyjny
  • Adam Jarubas, z ramienia Polskiego Stronnictwa Ludowego
  • Magdalena Ogórek, bezpartyjna lecz popierana przez Sojusz Lewicy Demokratycznej
  • Janusz Palikot, z ramienia Twojego Ruchu
  • Marian Kowalski, z ramienia Ruchu Narodowego
  • Grzegorz Braun, bezpartyjny
  • Jacek Wilk, z ramienia Kongresu Nowej Prawicy
  • Paweł Tanajno, z ramienia Demokracji Bezpośredniej

Frekwencja wyniosła 48,96%. Najwięcej głosów uzyskał Andrzej Duda – 34,76%, a drugie miejsce zajął Bronisław Komorowski – 33,77%. Druga tura odbyła się 24 maja. Frekwencja tym razem wyniosła 55,34%, a zwyciężył Andrzej Duda uzyskując 51,55% głosów. Zaprzysiężony został 6 sierpnia.

Andrzej Duda urodził się 16 maja 1972 roku w Krakowie. Posiada tytuł doktora nauk prawnych. W latach 2006-2007 był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. Następnie od 2008 do 2010 roku był podsekretarzem stanu w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w latach 2011-2014 sprawował mandat posła w sejmie, a od 2014 do 2015 w Parlamencie Europejskim.

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments