Od wejścia w życie wielkiej nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego minęły już ponad 2 lata. Zmiany wprowadzone tą nowelą były ogromne. Jedną z tych zmian było wprowadzenie do KPC postępowania w sprawach gospodarczych. Sama nazwa jasno sugeruje, że postępowanie to dotyczy sporów wynikłych między przedsiębiorcami. Ma ono przede wszystkim służyć temu, aby te spory sądowe z udziałem przedsiębiorców procedowane były znacznie szybciej, niż obecnie.
Wśród przepisów, które znalazły się w obrębie postępowania w sprawach gospodarczych jest regulacja przewidująca zawarcie umowy dowodowej między stronami procesu. Na czym dokładnie polega ta instytucja? Jakie formy przyjmuje umowa dowodowa i kiedy się ją stosuje? Przekonamy się poniżej:
Umowa dowodowa – podstawowe informacje 
Umowa dowodowa jest porozumieniem stron postępowania gospodarczego zawieranym w toku prowadzonej sprawy sądowej. Jej zawarcie jest całkowicie dobrowolne, a sama umowa polega na zgodnym wyłączeniu ze sprawy określonych dowodów. Jest to zatem nic innego jak umowa zawężająca możliwość dowodzenia w postępowaniu cywilnym.
Umowa dowodowa dla swej ważności wymaga spełnienia kilku przesłanek, wśród nich odnajdziemy:
- Konieczność powiązania umowy dowodowej z toczącym się postępowaniem gospodarczym wynikającym z zawarcia innego kontraktu (innej umowy), co oznacza że strony postępowania są zobowiązane do wykazania stosunku prawnego, którego będzie dotyczyła ta umowa
- Obowiązek konkretnego wskazania w umowie dowodowej tych dowodów, które mają być wyłączone z postępowania sądowego, czyli dowodów, których sąd ma nie rozpatrywać w danej sprawie
- Konieczność powiązania umowy dowodowej z inną umową zawartej pomiędzy tymi samymi stronami (wspomniana inna umowa musi być jednocześnie przedmiotem toczącego się postępowania sądowego).
Cele umowy dowodowej
Głównym celem umowy dowodowej jest przyspieszenie rozpatrywania spraw gospodarczych. Pominięcie pewnej ilości dowodów skróci bowiem czas postępowania dowodowego w danej sprawie i pomoże przy wydaniu ostatecznego rozstrzygnięcia.
Sens wprowadzenia tej regulacji sprowadza się także do innej istotnej kwestii. Stanowi ona ochronę dla przedsiębiorców przed ujawnianiem danych mających istotną dla nich wartość. Chodzi tu choćby między innymi o dane techniczne przedsiębiorstwa.
Zakres stosowania i konsekwencje zawarcia umowy dowodowej
Wyłącznie postępowania odrębne w sprawach gospodarczych
Z uwagi na daleko idące skutki, jakie mogą wynikać z zawarcia umowy dowodowej, celem uniknięcia nadużyć, możliwość stosowania umowy dowodowej została ograniczona jedynie do postępowań odrębnych w sprawach gospodarczych. Zatem, przedsiębiorca nie może wyłączyć określonych dowodów w przypadku sporu z konsumentem.
Co ważne, jak zostało wyżej opisane, umowa dowodowa musi odnosić się do konkretnego stosunku prawnego łączącego strony na podstawie umowy. Oznacza to, iż nie ma możliwości zawarcia umowy dowodowej w sprawach, gdzie podstawą dochodzonych roszczeń nie jest umowa, a choćby bezpodstawne wzbogacenie.
Najważniejszy skutek zawarcia umowy dowodowej
Ponadto, w konsekwencji zawarcia umowy dowodowej, strona dochodząca swoich praw, czy też podejmująca obronę przed roszczeniami drugiej strony nie może powołać się na dowód, który na mocy umowy dowodowej został wyłączony.
Co więcej, umowa dowodowa jest wiążąca również dla sądu, gdyż sąd nie może z urzędu przeprowadzić dowodu, który został wyłączony przez strony. Skutkiem prawnym zawarcia umowy dowodowej jest zatem całkowity brak możliwości dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu wyłączonego przez strony.
Sytuacje, w których umowa dowodowa się przydaje
Kiedy więc w praktyce stosuje się umowę dowodową? Z całą pewnością warto się na nią zdecydować, kiedy ma ona na celu wyłącznie przyspieszenie i skrócenie postępowania sądowego.
Ponadto, w niektórych wyjątkowych przypadkach, dla stron może okazać się korzystne, jeżeli wyłączą z toku postępowania określone dowody, z których może wynikać tajemnica przedsiębiorstwa. Niejednokrotnie bowiem może okazać się, że wartość ekonomiczna takich informacji i danych przewyższa znacząco potencjalne korzyści płynące dla przedsiębiorcy z ewentualnego zwycięstwa w toku postępowania sądowego, co w konsekwencji może przemawiać za potrzebą ich utajnienia.
Formy umowy dowodowej 
Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego wyraźnie stanowią, że umowa dowodowa może być zawarta w dwóch formach:
- Na piśmie pod rygorem nieważności – dopuszczalna jest zarówno forma aktu notarialnego jak i forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi
- Ustnie przed sądem – w tej sytuacji zapisy umowne wciągane do są do protokołu z rozprawy sądowej.
Kiedy można zawrzeć umowę dowodową?
Warto wiedzieć, że umowę dowodową można zawrzeć zarówno w toku procesu jak i jeszcze przed jego wytoczeniem. Każdorazowo decyzję w tej kwestii podejmują jednak zainteresowane strony. Zawarcie umowy w toku procesu, tuż po przeprowadzeniu wstępnego postępowania dowodowego, niesie za sobą jednak znaczące skutki prawne. Jeśli bowiem sąd przeprowadził już część dowodów, to nie będą już one podlegać pod zapisy umowy dowodowej. Oznacza to, że strony nie będą mogły skutecznie żądać wyłączenia tych dowodów, które zostały już przeprowadzone.
Warto również mieć świadomość, że umowy dowodowe mogą zostać zawarte przez strony w każdej chwili aż do momentu zakończenia postępowania przed sądem II instancji. I to niezależnie od tego, czy do ich nawiązania dochodzi przed sądem, czy poza sądem (na piśmie, pod rygorem nieważności).
Czy strony mogą wyłączyć wszystkie dowody w sprawie gospodarczej?
Nie ma żadnych przeszkód, aby strony wyłączyły stosowną umową absolutnie wszystkie dowody w danej sprawie. Na jakiej podstawie jednak sąd będzie miał wówczas wydać swoje rozstrzygnięcie? Zgodnie z przepisami, wyłączenie wszystkich dowodów przez strony powoduje konieczność ustalenia całokształtu sprawy na podstawie twierdzeń powoda i pozwanego. Takie rozwiązanie z jednej strony na pewno przyspieszy całe postępowanie, z drugiej jednak ogromnie utrudni wydanie sprawiedliwego wyroku.
