Każdy przedsiębiorca musi mieć na uwadze, że w jego codziennej pracy będą pojawiały się niezliczone dokumenty. Bardzo często sam będzie musiał sporządzać właściwe umowy i wystawiać prawidłowe faktury. Potencjalna pomyłka może się wiązać z oskarżeniem o podrabianie dokumentów, choć większość osób nie jest wtedy nawet świadoma, że dopuszcza się przestępstwa.
Według policyjnych statystyk, od końca lat dziewięćdziesiątych liczba przestępstw fałszowania dokumentów co prawda systematycznie ulega zmniejszeniu, to tego rodzaju czyny zabronione wciąż niestety są dość częste. Czym właściwe jest czyn podrabiania dokumentów i jakie konsekwencje za niego grożą? Przekonamy się poniżej:
Fałszowanie dokumentów w świetle prawa 
Cechą wspólną tworzenia i przyjmowania dokumentów jest to, że każdy z nich musi być prawidłowy i w pełni odpowiadać obowiązującym przepisom prawa. Ten wymóg jest szczególnie istotny w przypadku przedsiębiorców – zwłaszcza gdy wystawiają oni rozliczne dokumenty lub inne rachunki, które następnie służą do rozliczeń podatkowych. Każdy dokument, choćby najmniej istotny z punktu widzenia gospodarczego, nie może zawierać w sobie żadnych fałszywych informacji, ponieważ w ten sposób może udowodnić popełnienie przestępstwa.
Zgodnie z treścią artykułu 270 Kodeksu karnego, kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Tej samej karze podlega, kto wypełnia blankiet opatrzony cudzym podpisem niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo takiego dokumentu używa. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego powyżej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
3 zabronione przestępstwa
Treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że statuuje on odpowiedzialność karną za trzy postacie zabronionego zachowania, stanowiącego przestępstwo fałszowania dokumentów:
- Podrobienie dokumentu w celu użycia go jako autentyczny
- Przerobienie dokumentu w celu użycia go za autentyczny
- Użycie dokumentu podrobionego lub przerobionego jako autentycznego.
Fałszowanie dokumentu związane jest zatem z ingerencją w jego treść lub formę. Dlatego ważne jest podkreślenie celu z jakim działa sprawca podrabiając lub przerabiając dokument. Warto w tym miejscu podkreślić, że dla realizacji znamion podrobienia lub przerobienia dokumentu nie ma znaczenia, czy jego treść odpowiada stwierdzonemu w nim stanowi faktycznemu, czy też nie.
Natomiast trzecia postać zachowania wymienionego w artykule 270 Kodeksu karnego oznacza takie posłużenie się sfałszowanym dokumentem, które sprawia, że realizuje on swoją funkcję przewidzianą w ustawie stanowiąc dowód stosunku prawnego lub faktów mających znaczenie prawne. Takie rozumienie użycia wiąże się z istotą dokumentu.
Definicja dokumentu
Ważną kwestią jest również ustalenie, o jaki dokument chodzi w powyższym przepisie. Przyjmuje się, że pojęcie dokumentu składa się z trzech elementów:
- Nośnika
- Zawartej w nim informacji
- Doniosłości prawnej tej informacji.
Nośnik może mieć charakter materialny lub niematerialny, co dotyczy zwłaszcza danych komputerowych. Drugi element to zapis dowolnego rodzaju, niekoniecznie o charakterze trwałym. Najistotniejszy natomiast jest element trzeci, czyli prawny charakter zapisanej informacji. Znaczenie prawne może dotyczyć bowiem każdej sfery prawa. Sąd Najwyższy kilkakrotnie podkreślił, że ten dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne musi być samoistny. W przypadku przedsiębiorców dokumentem będzie w zasadzie każde pismo, które da się powiązać z wykonywaną działalnością gospodarczą.
Dlaczego fałszowanie dokumentów jest surowo karane? 
Celem istnienia powyższych przepisów prawnych jest ochrona wiarygodności i autentyczności dokumentów, która ma przyczynić się do pewności obrotu prawnego. Przepisy dotyczące fałszowania dokumentów nie mają jednak na celu ochrony dóbr indywidualnych. Zazwyczaj przestępstwa fałszu materialnego występują w zbiegu z innymi przestępstwami, między innymi z przestępstwami przeciwko mieniu. Z reguły fałszowanie dokumentów nie godzi bezpośrednio w prywatne dobra innej osoby.
Jak bronić się przed zarzutem fałszowania dokumentów?
Jakkolwiek przestępstwo ma charakter formalny i jest występkiem umyślnym, to warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności karnej jest ustalenie, iż popełnione przez oskarżonego czyny są społecznie szkodliwe w stopniu wyższym niż znikomy.
Nie stanowi wystawienia dokumentu z poświadczeniem w nim nieprawdy, samo zawarcie cywilnoprawnej umowy przez osoby upoważnione do działania w imieniu stron transakcji, z podaniem w jej treści niektórych nieprawdziwych okoliczności dotyczących kontraktu. Strona stosunku cywilnoprawnego nie może być bowiem sprawcą przestępstwa w zakresie sporządzonych przez nią dokumentów odnoszących się do zawarcia, zmiany lub ustania tego stosunku. Ponadto, nie można uznać, że podpisem jest odbitka własnoręcznego podpisu na blankiecie, niezależnie jaką techniką uzyskana (faksymile, faks, skan komputerowy).
Co ważne, przerobieniem dokumentu nie jest nadanie mu innej treści przez osobę, od której ten dokument pochodzi. Dla realizacji znamion przestępstwa nie ma bowiem znaczenia czy jego treść odpowiada stwierdzonemu w nim stanowi faktycznemu.
Dla bytu przestępstwa podrobienia dokumentu niezbędnym jest stworzenie fałszywego dokumentu, a następnie jego użycie. Nie stanowi więc realizacji znamienia typu czynu zabronionego samo przerobienie takiego dokumentu, bez skorzystania z niego w jakikolwiek sposób.
Nie jest także możliwe pociągnięcie do odpowiedzialności osoby, która nie wiedziała, że posługuje się dokumentem sfałszowanym.
Podrabianie faktur szczególnie piętnowane
Szczególną postacią przestępstwa podrabiania dokumentów jest fałszowanie faktur. Od kilku lat proceder ten jest bardzo mocno piętnowany przez polskie organy ścigania. Zgodnie z treścią art. 270a Kodeksu karnego, kto, w celu użycia za autentyczną, podrabia lub przerabia fakturę w zakresie okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej należności o charakterze podatkowym lub takiej faktury jako autentycznej używa, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego powyżej wobec faktury lub faktur zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, albo z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Definicja faktury
Przez fakturę powinniśmy rozumieć oczywiście dokument w formie papierowej lub w formie elektronicznej zawierający dane wymagane Ustawą z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług i przepisami wydanymi na jej podstawie. Przestępstwo podrabiania dotyczy w tym przypadku zarówno faktur pod postacią tradycyjną jak i elektroniczną. Podrobieniem faktury jest sporządzenie jej przy zachowaniu pozoru, jakby pochodziła od innej osoby, a nie od sprawcy. Przerobieniem faktury jest zaś nadanie istniejącej autentycznej fakturze innej treści niż pierwotnie posiadana.
Jak widać, przestępstwo fałszowania faktur jest znacznie bardziej karalne, niż ma to miejsce w przypadku podrabiania innych dokumentów. Celem takiej regulacji jest maksymalne zabezpieczenie finansów państwa przed nieuczciwymi przedsiębiorcami oraz zapobieżenie próbom wyłudzania podatku od towarów i usług.
