96. gala rozdania Oscarów dobiegła końca. Jej największym zwycięzcą okazał się „Oppenheimer”. Nominowany w trzynastu kategoriach dramat biograficzny Christophera Nolana otrzymał finalnie siedem statuetek, w tym w najważniejszą: dla Najlepszego Filmu.
Jak powszechnie wiadomo, w świecie filmowym nie ma bardziej prestiżowych nagród niż Oscary. Filmy nagrodzone tą statuetką zapisują się złotymi zgłoskami w historii kinematografii, tak samo jak i aktorzy, którzy czasem potrafią nawet przez całą swoją karierę gonić za tą nagrodą.
Z czego wynika popularność i prestiż Oscarów? W jaki sposób członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej wybierają zwycięzców? Jakie były początki tej gali? Przekonamy się poniżej:
Początki Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej
Historia Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej rozpoczęła się w latach dwudziestych XX wieku, gdy na pomysł utworzenia organizacji wpadł Louis Burt Mayer – współzałożyciel i ówczesny wiceprezes wytwórni filmowej Metro-Goldwyn-Mayer. Ostatecznie grupa powstała w 1927 roku.
Początkowo członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej mieli zajmować się przede wszystkim rozstrzyganiem ewentualnych sporów wyrastających pomiędzy Metro-Goldwyn-Mayer, a jej pracownikami. Kierunek działania organizacji bardzo szybko uległ jednak zmianie.
Wkrótce po oficjalnym założeniu Akademii Filmowej jej inicjatorzy spotkali się w hotelu Baltimore w centrum Los Angeles, aby omówić wszelkie szczegóły związane z jej funkcjonowaniem. Ustalono wówczas, że grupa powinna się skupić na poprawie wizerunku oraz promocji amerykańskiego przemysłu filmowego.
Aby osiągnąć zamierzone cele, przedstawiciele Akademii postanowili stworzyć specjalną, doroczną nagrodę przyznawaną „za wybitne osiągnięcia” osobom związanym z branżą filmową.
Oscar – historia słynnej statuetki
Projekt statuetki, która miała być sprezentowana zwycięzcom, stworzył Cedric Gibbons – scenograf i ówczesny dyrektor artystyczny wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer. Legenda Hollywood podaje, że zrobił to na serwetce podczas jednego z bankietów. Trofeum wykonał natomiast rzeźbiarz George Stanley.
Nagrodą od początku był słynny złoty rycerzyk, który opiera się na dwuręcznym mieczu. Ten z kolei wbija się w filmową rolkę, która ma pięć ujęć. Każde z nich symbolizuje jedną z grup zawodowych reprezentowanych w akademii: aktorów, scenarzystów, reżyserów, producentów i techników.
Statuetki zostały wykonane stopu cyny (93%), antymonu (5%) i miedzi (2%), a następnie pokryte 24-karatowym złotem. Miały 35 centymetrów wysokości i ważyły około 3,9 kilograma. Co ciekawe, nie od razu były określane „Oscarami”. Tę nazwę nadano im dopiero w 1939 roku. Wcześniej nosiły one jedynie nazwę „Academy Award of Merit” – czyli nagrody za zasługi.
Co ciekawe, niektóre przyznane przed wojną statuetki różniły się wyglądem od „tradycyjnych” Oscarów. W 1937 roku słynny amerykański brzuchomówca Edgar Bergen otrzymał nagrodę specjalną za rolę w filmie „Obcym wstęp wzbroniony” w reżyserii Gregory’ego La Cavy. Jego trofeum było drewniane i miało ruchomą dolną szczękę.
Z kolei, gdy w 1939 roku Walt Disney odebrał nagrodę specjalną za film animowany „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków”, statuetka, którą wręczyła mu dziewięcioletnia aktorka Shirley Temple składała się z pełnowymiarowego „Oscara” i jego siedmiu miniaturowych wersji.
Natomiast w czasie II wojny światowej, z powodu małej ilości surowca, trofea były wykonywane z gipsu. Po zakończeniu konfliktu każdy nagrodzony w tym czasie artysta mógł zwrócić swoją statuetkę i poprosić o wymienienie jej na metalową kopię.
Pierwsza ceremonia wręczenia nagród
Pierwsza ceremonia wręczenia nagród odbyła się wiosną 1929 roku w sali bankietowej hotelu The Hollywood Roosevelt w Los Angeles. Uroczystość poprowadził gwiazdor kina niemego i jeden z członków założycieli Akademii, Douglas Fairbanks.
Uczestniczyło w niej 270 osób, a bilet wstępu na galę kosztował około 5 dolarów. Samo wręczenie nagród trwało piętnaście minut, a poprzedziła je uroczysta kolacja. Co ciekawe, zwycięzców ogłoszono trzy miesiące wcześniej, a nie na samej uroczystości. Nie było więc elementu zaskoczenia.
Przyznano dwanaście statuetek, którymi uhonorowano artystów, reżyserów i innych przedstawicieli przemysłu filmowego za ich pracę w okresie 1927-1928. Najlepszym aktorem jury okrzyknęło Emila Janningsa, a najlepszą aktorką – Janet Gaynor.
Najlepszym filmem został natomiast uznany się melodramat wojenny „Skrzydła” w reżyserii Williama A. Wellmana i Harry’ego d’Abbadiego d’Arrasta . Honorową nagrodę za całokształt twórczości otrzymał Charlie Chaplin.
W 1929 roku – po raz pierwszy i ostatni w historii – przyznano również statuetki za „najlepsze efekty inżynierskie” (obecnie kategoria ta nazywa się „najlepsze efekty specjalne” i jest przyznawana od 1963 roku), „najlepszy kierunek artystyczny” i za „najlepsze pisanie tytułów”. Do ostatniej z wymienionych nagród nominowano osoby, które tworzyły dialogi wyświetlane na slajdach w filmach niemych.
Jak zmieniały się Oscary?
W kolejnych latach wiele elementów związanych z ceremonią wręczenia Oscarów uległo zmianie. W 1930 roku gala po raz pierwszy była transmitowana przez radio. Wówczas powzięto także decyzje, że zwycięzcy nie będą z wyprzedzeniem powiadamiani o wygranej.
Od tej pory prasa publikowała decyzje jury Amerykańskiej Akademii Filmowej dopiero w noc rozdania nagród. Ponieważ w 1940 roku amerykański dziennik „Los Angeles Times” za wcześnie poinformował swoich czytelników o laureatach, organizacja przyjęła nowy system. Od tej pory nazwiska zwycięzców aż do ostatniej chwili pozostają tajemnicą, a moment ich odczytania jest najważniejszym elementem ceremonii.
Obecnie Oscary są uznawane za najważniejsze nagrody przyznawane twórcom związanym ze światem filmu. Wielką sławę i znaczenie zyskały jednak dopiero w drugiej połowie poprzedniego stulecia, gdy nastąpił dynamiczny rozwój przemysłu filmowego, a uroczystości Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej zaczęły być transmitowane przez stacje telewizyjne – po raz pierwszy stało się to w 1953 roku.
Z biegiem lat formuła gali była wielokrotnie modyfikowana. Zaproszenia na uroczystość zaczęło otrzymywać coraz więcej artystów – przed wojną w ceremoniach uczestniczyło kilkaset osób, natomiast obecnie liczba ta zwiększyła się do kilku tysięcy.
Wydłużył się też czas trwania gali – z początkowych kilkunastu minut zrobiło się kilka godzin. Co więcej, od 2002 roku ceremonia rozdania nagród odbywa się w hollywoodzkim Kodak Theatre.
W jakich kategoriach obecnie wręcza się Oscary?
Ponadto, obecnie gala wręczenia Oscarów składa się aż z 23 kategorii. W każdej z nich mamy do czynienia z pięcioma nominowanymi produkcjami – z wyjątkiem nagrody za najlepszy film – tutaj od 14 lat Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej nominuje aż dziesięć tytułów.
Oto wszystkie przyznawane obecnie kategorie:
- Najlepszy film
- Najlepszy krótkometrażowy film aktorski
- Najlepszy reżyser
- Najlepszy scenariusz oryginalny
- Najlepszy scenariusz adaptowany
- Najlepszy aktor pierwszoplanowy
- Najlepszy aktor drugoplanowy
- Najlepsza aktorka pierwszoplanowa
- Najlepsza aktorka drugoplanowa
- Najlepsza scenografia i dekoracja wnętrz
- Najlepsze zdjęcia
- Najlepszy montaż
- Najlepsze efekty specjalne
- Najlepszy dźwięk
- Najlepsza muzyka
- Najlepsza piosenka
- Najlepsze kostiumy
- Najlepsza charakteryzacja i fryzury
- Najlepszy pełnometrażowy film animowany
- Najlepszy krótkometrażowy film animowany
- Najlepszy pełnometrażowy film dokumentalny
- Najlepszy pełnometrażowy film dokumentalny
- Najlepszy film nieanglojęzyczny
Jak Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej wybiera zwycięzców?
Aktualnie laureatów Oscarów wybierają członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej zrzeszającej amerykańskich filmowców różnych profesji. Udział w głosowaniu bierze ponad 7000 osób. Na proces wyłania zdobywców statuetek składają się dwa etapy.
W pierwszym wyłaniani są nominowani. By film mógł w ogóle zostać zgłoszony przez dystrybutora czy producenta, musi spełnić kilka wymagań – być dłuższy niż 40 minut (chyba że jest filmem krótkometrażowym), otrzymać premierę kinową i znajdować się w repertuarze jednego z kin Los Angeles przez siedem dni w danym roku kalendarzowym.
Po zliczeniu głosów nominacje zostają ogłoszone, a wybór zwycięzców wkracza w etap drugi. Do członków Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej ponownie zostają rozesłane karty, tym razem jednak w celu pozyskania głosów na tylko jednego nominowanego w każdej kategorii.
Wyjątkiem jest tutaj kategoria “Najlepszy Film”, w której zadaniem członków Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej jest uszeregowanie dziesięciu filmów, które zdobyły nominację od najlepszego do najsłabszego (na pozycjach od 1 do 10).
Po zliczeniu głosów ukryte w zaklejonych kopertach wyniki trafiają do Akademii, po czym otwierane są dopiero w czasie ceremonii.
