Rada Polityki Pieniężnej, po ostatnim posiedzeniu, które miało miejsce 6 kwietnia, podjęła decyzję o podwyższeniu stopy referencyjnej NBP o 1 punkt procentowy, do poziomu 4,5%. Co istotne, taka kolejna z rzędu podwyżka wpływa nie tylko na wysokość stawek WIBOR i co za tym idzie – rat kredytów. Powoduje ona także wzrost stawek odsetek ustawowych wynikających z Kodeksu cywilnego.
Odsetki ustawowe stanowią najpowszechniejszą formę odszkodowania za zwłokę w spełnieniu świadczeń pieniężnych. Na czym dokładnie one polegają, jakie mamy ich rodzaje i ile dziś, przy obecnej stopie procentowej, one wynoszą? Przekonamy się poniżej:
Odsetki ustawowe – co to? 
Jako konsumenci najczęściej mamy do czynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które mogą być nam naliczone przez bank, gdy spóźnimy się ze spłatą raty kredytu gotówkowego. Jednak istnieją także inne rodzaje odsetek ustawowych.
Zacznijmy od tego, że zgodnie z polskim prawem, odsetki to koszt, jaki ponosimy w zamian za używanie cudzego kapitału lub za opóźnienie w jego spłacie. Na podstawie tej definicji wyróżnić można dwa podstawowe rodzaje odsetek:
- Odsetki kapitałowe
- Odsetki za opóźnienie.
Ustawowe odsetki kapitałowe i odsetki za opóźnienie
Odsetki kapitałowe to koszt kredytu lub pożyczki, przedstawiany w ujęciu procentowym w skali roku. Odsetki kapitałowe nazywane są również oprocentowaniem nominalnym. Odsetki za opóźnienie to natomiast koszt, który może zostać na nas nałożony, jeżeli nie spłacimy zaciągniętego kredytu lub pożyczki w wyznaczonym terminie.
Wysokość odsetek ustawowych zależna jest od stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP), której wartość ustalana jest regularnie przez Radę Polityki Pieniężnej (RPP). To oznacza, że każda zmiana stóp procentowych będzie wpływała na to, jak będą wysokie odsetki ustawowe – zarówno te kapitałowe jak i za opóźnienie. Rok 2022 jest specyficzny pod tym względem, ponieważ co miesiąc przynosi ich zmiany.
Obecna stawka odsetek kapitałowych
Wysokość odsetek ustawowych od sumy pieniężnej oraz zasady ich stosowania reguluje art. 359 Kodeksu cywilnego. Przepis ten określa dwie stawki odsetek kapitałowych:
- Podstawową, która ona równa sumie stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowych
- Maksymalną, która jest równa dwukrotności stawki podstawowej.
Kiedy i jakie odsetki ustawowe należy zastosować? Stawka podstawowa ma zastosowanie w sytuacji, gdy strony umowy nie ustaliły między sobą innej wartości odsetek. Z kolei stawka maksymalna jest limitem, którego nie mogą przekroczyć odsetki umowne określone w umowie pożyczki. Jeśli zostaną zawyżone przez pożyczkodawcę, pożyczkobiorca ma prawo zapłacić jedynie te maksymalne, wynikające z ustawy.
Z powyższego wynika, że podstawowa stawka odsetek kapitałowych wynosi dziś 8%, a maksymalna – 16%.
Obecna stawka odsetek za opóźnienie 
Ustawowe odsetki za opóźnienie to odsetki sankcyjne, które ma prawo naliczyć dłużnikowi wierzyciel, jeśli nie otrzyma od niego płatności w ustalonym terminie. Ten rodzaj odsetek również reguluje Kodeks cywilny – w art. 481. Zgodnie z przepisami odsetki ustawowe za opóźnienie należą się wierzycielowi bez względu na okoliczności, czyli nawet wtedy, jeśli spóźnienie z uregulowaniem zobowiązania wynikło z przyczyn niezależnych od dłużnika.
Zatem kiedy stosujemy odsetki za opóźnienie? Są one naliczane dopiero wtedy gdy, przekroczymy wyznaczony w umowie termin spłaty zobowiązania, czyli termin spłaty raty kredytu lub zwrotu pożyczki. Warto również mieć świadomość, że wierzyciel ma prawo naliczać te odsetki już od następnego dnia od terminu płatności zobowiązania. Im dłużej więc zwlekamy z zapłatą, tym wyższe będą odsetki.
Podstawowa i maksymalna stawka odsetek za opóźnienie
Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie? I w tym przypadku ustawodawca przewidział dwa rodzaje takich odsetek:
- Podstawowe, które są równe sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych
- Maksymalne, które stanowią one dwukrotność stawki podstawowej.
Wierzyciel może więc w umowie ustalić inną stawkę odsetek za opóźnienie, jednak nie powinna być ona wyższa od maksymalnych ustawowych odsetek za opóźnienie. Wynika z tego, że podstawowa stawka odsetek kapitałowych wynosi dziś 10%, a maksymalna – 20%.
Co składa się na ostateczną ratę kredytu?
Warto również mieć świadomość, że finalnie na ratę kredytu i pożyczki składają się takie elementy jak:
- Część kapitałowa – kwota, którą pożyczyliśmy, rozłożona na odpowiednią ilość rat
- Odsetki kapitałowe – oprocentowanie nominalne kredytu lub pożyczki
- Prowizje pożyczkodawcy – koszt wykonania określonych usług, takich jak choćby przygotowanie umowy
- Dodatkowe opłaty, takie jak choćby obowiązkowe ubezpieczenie kredytu.
Wskaźnikiem, który obrazuje wszystkie koszty związane z zaciągnięciem pożyczki lub kredytu, jest Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania (RRSO).
Jeśli jednak nie będziemy spłacać zobowiązania w określonym w umowie terminie, do powyższych kosztów będzie trzeba jeszcze doliczyć opisane wyżej odsetki za opóźnienie.
