Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego instytucji fundacji rodzinnej miało na celu stymulowanie działań inwestycyjnych. W pozostałym zakresie, dotyczącym środków zatrzymanych w 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT ma służyć gromadzeniu majątku, zarządzaniu nim w intere reinwestowane w inne aktywa, na przykład papiery wartościowe, nieruchomości czy instrumenty finansowe. Wówczas cel w postaci pomnażania majątku rodzinnego i budowy trwałego funduszu sukcesyjnego jest w pełni realizowany. Sam fakt szybkiej sprzedaży akcji po utworzeniu fundacji nie przesądza o sztuczności, o ile aktywa nie opuszczają bez uzasadnienia struktury fundacyjnej.
Test sztuczności oraz dominujący cel gospodarczy
Ocena sztuczności sposobu działania w kontekście artykułu 119c Ordynacji podatkowej następuje poprzez pryzmat kryterium podmiotu działającego rozsądnie. W przypadku fundacji rodzinnych interpretacja ta napotyka szczególne wyzwania, gdyż cele powołania fundacji mają często charakter niematerialny, osobisty lub rodzinny, wymykający się czysto policzalnym miernikom ekonomicznym.
Uchwała Rady PUO podkreśla, że zbieżność czasowa pomiędzy wejściem w życie przepisów o fundacji rodzinnej a finalizacją transakcji M&A nie może sama w sobie tworzyć domniemania sztuczności. Skorzystanie przez podatnika z nowo wprowadzonego przez ustawodawcę instrumentu prawnego w pierwszym możliwym momencie jest zachowaniem racjonalnym. Jeżeli proces poszukiwania inwestora trwał od wielu lat, a uchwalenie ustawy o fundacji rodzinnej zbiegło się w czasie z zamknięciem transakcji, wybór nowej formy prawnej nie świadczy o abuzywności.
Dla obrony struktury kluczowe jest jednak przedstawienie spójnej argumentacji ekonomicznej i osobistej. Do celów uzasadniających wybór fundacji należą w szczególności ochrona majątku przed rozdrobnieniem sukcesyjnym, zapewnienie utrzymania członków rodziny w długim horyzoncie czasowym, wyeliminowanie ryzyka osobistej odpowiedzialności wspólnika z tytułu oświadczeń i zapewnień złożonych w umowie sprzedaży akcji oraz budowa profesjonalnego nadzoru nad majątkiem rodzinnym.
O czym należy pamiętać?
Opinia Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania prowadzi do sformułowania kilku kluczowych rekomendacji praktycznych dla osób planujących wniesienie aktywów transakcyjnych do fundacji rodzinnej. Po pierwsze, kluczowe znaczenie ma sekwencja zdarzeń oraz odpowiednie udokumentowanie motywacji fundatora na długo przed sfinalizowaniem transakcji z inwestorem. Im wcześniejszy etap rozmów, na którym następuje wniesienie akcji do fundacji, tym mniejsze ryzyko uznania fundacji za podmiot sztucznie zaangażowany.
Po drugie, statuty fundacji oraz uchwały organów powinny w sposób jasny i precyzyjny określać długofalową strategię inwestycyjną oraz zasady sukcesji. Wykazanie realnego planu reinwestowania środków uzyskanych ze sprzedaży aktywów stanowi podstawowy argument chroniący strukturę przed zakwestionowaniem przez Szefa KAS.
Po trzecie, należy unikać natychmiastowych wypłat znacznych kwot z fundacji na rzecz beneficjentów tuż po otrzymaniu ceny od inwestora. Wszelkie dystrybucje powinny wynikać z faktycznych, uzasadnionych potrzeb beneficjentów określonych w statucie i mieścić się w racjonalnych granicach polityki płynnościowej fundacji.
Stosowanie klauzuli GAAR wobec fundacji rodzinnej wymaga nieustannego balansowania pomiędzy pewnością prawa a ochroną interesu publicznego. Choć fundacja rodzinna pozostaje niezwykle skutecznym i w pełni legalnym narzędziem zarządzania majątkiem, jej wykorzystanie w transakcjach sprzedaży biznesu wymaga dogłębnej analizy ryzyka podatkowego i starannego przygotowania dowodowego.
