Wybory samorządowe 2024 odbędą się już 7 kwietnia, natomiast ewentualna druga ich tura będzie miała miejsce 21 kwietnia. Zanim odda się głos na swojego kandydata, warto dowiedzieć się jak przebiega finansowanie kampanii wyborczej.
Okazuje się bowiem, że Kodeks wyborczy precyzyjnie określa, skąd komitety wyborcze mogą pozyskiwać fundusze, kto nimi dysponuje, a także, ile maksymalnie może wpłacić osoba fizyczna na rzecz jednego komitetu. Wszystkie najważniejsze informacje na temat finansowania kampanii wyborczych zostaną zaprezentowane poniżej:
Zasady finansowania kampanii wyborczej
Z okazji zbliżających się wyborów samorządowych, Państwowa Komisja Wyborcza przygotowała wyjaśnienia dotyczące zasad finansowania kampanii wyborczej, które odnoszą się do wszystkich kandydatów i komitetów.
W pierwszej kolejności, warto wiedzieć że prawo do jej prowadzenia przysługuje, na zasadzie wyłączności, komitetowi wyborczemu. To z kolei oznacza, że pozyskiwanie pieniędzy, dokonywanie wydatków na spotkania wyborcze, czy na promocję kandydatów mogą być prowadzone wyłącznie w okresie kampanii wyborczej.
Ta rozpoczyna się z dniem ogłoszenia rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów o zarządzeniu wyborów, a kończy się na 24 godziny przed dniem wyborów. Kampania wyborcza zakończy się więc 5 kwietnia 2024 roku o godzinie 23.59.
Pełna odpowiedzialność pełnomocnika
Zgodnie z wytycznymi Kodeksu wyborczego, to pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego prowadzi gospodarkę finansową komitetu i ponosi z tego tytułu pełną odpowiedzialność. Ma ona charakter nieograniczony i dotyczy całego majątku osobistego pełnomocnika finansowego oraz majątku posiadanego w ramach wspólności majątkowej ze współmałżonkiem.
Pełnomocnik finansowy może jednak upoważnić inne osoby do podejmowania określonych czynności związanych z dokonywaniem wydatków komitetu wyborczego w jego pomocniczych strukturach terenowych. Nie zwalnia go to jednak z odpowiedzialności za całokształt gospodarki finansowej komitetu.
Co istotne, pełnomocnik finansowy ponosi ponadto odpowiedzialność karną za naruszenie zakazów i ograniczeń w pozyskiwaniu i wydatkowaniu środków na kampanię wyborczą. Mowa tutaj między innymi o przestrzeganie limitów wydatków na kampanię.
Zasady gromadzenia środków przez komitet wyborczy
Środki komitetu wyborczego mogą być gromadzone wyłącznie na jednym rachunku bankowym. Komitet może otworzyć pomocnicze rachunki bankowe dla ułatwienia dokonywania wydatków w strukturach terenowych komitetu, jednak rachunki te mogą być zasilane wyłącznie przelewami z podstawowego rachunku komitetu wyborczego.
Wykluczone jest pozyskiwanie środków bezpośrednio na rachunki pomocnicze. Otwarcia rachunku bankowego powinien dokonać pełnomocnik finansowy komitetu, który też powinien być dysponentem środków na jego koncie. Właścicielem rachunku może być zaś tylko komitet wyborczy, a nie żaden inny podmiot czy osoba fizyczna.
Państwowa Komisja Wyborcza podkreśla, że rachunek bankowy komitetu powinien być prowadzony w banku lub oddziale banku (także zagranicznego), znajdujących się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że komitet nie może otworzyć rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej.
Komitety wyborcze mogą pozyskiwać i wydatkować środki finansowe jedynie na cele związane z wyborami i w ściśle określonych terminach – od chwili otrzymania postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o jego utworzeniu do 24 godzin przed dniem wyborów.
Komitety wyborcze partii a komitety wyborców i organizacji
Państwowa Komisja Wyborcza rozróżnia możliwe źródła pozyskiwania środków finansowych: komitety wyborcze partii politycznych i koalicyjne komitety wyborcze mogą zdobywać je wyłącznie z funduszów wyborczych partii, które utworzyły dany komitet.
Natomiast komitety wyborcze wyborców i komitety wyborcze organizacji otrzymują środki wyłącznie z wpłat od osób fizycznych. Na dodatek muszą to być obywatele Polski, którzy posiadają miejsce stałego zamieszkania w Polsce.
Jaką kwotę można przeznaczyć na kampanię wyborczą?
Jak podkreśla Państwowa Komisja Wyborcza, łączna suma wpłat od osoby fizycznej na rzecz jednego komitetu wyborczego organizacji oraz komitetu wyborczego wyborców nie może przekraczać piętnastokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę w dniu poprzedzającym dzień ogłoszenia postanowienia o zarządzeniu wyborów – czyli w przypadku tegorocznych wyborów samorządowych – 63 630 złotych.
Wpłat na rachunek bankowy komitetu wyborczego można dokonywać jedynie czekiem rozrachunkowym, przelewem lub kartą płatniczą. Oznacza to, że niedozwolone są wpłaty gotówkowe w kasie banku, a także w urzędach pocztowych.
Zasady finansowania kampanii wyborczej wykluczają także przyjmowanie pozapieniężnych korzyści majątkowych. Mowa tu przede wszystkim o darowiznach rzeczowych, czy darmowych usługach.
Od tej reguły jest wyjątek, który umożliwia nieodpłatną usługę polegającą na rozpowszechnianiu plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne. Kodeks wyborczy pozwala również na darmową pomoc biurową.
Limity wydatków w wyborach do rad gmin, powiatów i sejmików województw
Komitety wyborcze mogą wydatkować na kampanię wyborczą wyłącznie kwoty ograniczone limitem wydatków, który ustala się oddzielnie dla każdego komitetu poprzez zsumowanie kwot obliczonych według zasad określonych w art. 378 i art. 476 Kodeksu wyborczego.
W wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw limit wydatków oblicza się mnożąc kwotę przypadającą na jeden mandat radnego przez liczbę mandatów przypadających na okręg lub okręgi, w których komitet wyborczy zarejestrował kandydatów (bez względu na liczbę zgłoszonych kandydatów).
W praktyce, kwota przypadająca na jeden mandat radnego wynosi:
- W wyborach do rady gminy w gminach do 40 tysięcy mieszkańców – 1344,16 PLN
- W wyborach do rady gminy w gminach powyżej 40 tysięcy mieszkańców oraz w wyborach do rad dzielnic miasta stołecznego Warszawy – 1613,00 PLN
- W wyborach do rady powiatu – 3225,99 PLN
- W wyborach do rady miasta w miastach na prawach powiatu – 4838,99 PLN
- W wyborach do sejmiku województwa – 8064,98 PLN
Limity wydatków dla kandydatów na wójta
Limit wydatków, związanych z prowadzeniem kampanii wyborczej kandydata na wójta w gminach do 500 tysięcy mieszkańców ustala się, mnożąc liczbę mieszkańców danej gminy przez kwotę 60 groszy.
Z kolei w gminach powyżej 500 tysięcy mieszkańców, limit ten ustala się mnożąc pierwsze 500 tysięcy przez kwotę 60 groszy, a nadwyżkę ponad 500 tysięcy – przez kwotę 30 groszy.
