Wielu osobom stypendia i granty na badania kojarzą się z wyróżnieniem uczniów i studentów za wybitne osiągnięcia w nauce. Jednak stypendia naukowe i granty na badania dla uczniów i studentów to tylko część społecznych programów dostępnych w naszym kraju. W niniejszym artykule wyjaśniamy, dla kogo kierowane są stypendia i granty w Polsce, jakie kryteria są brane pod uwagę przy wyborze kandydatów oraz gdzie szukać takich programów. Zapraszamy do lektury:
Do jakich grup docelowych kierowane są stypendia? 
W Polsce każdego roku organizuje się kilkaset programów stypendialnych i grantowych. Są to zarówno duże programy – takie jak stypendia i granty przyznawane przez poszczególne ministerstwa czy ogólnokrajowe stypendia organizacji pozarządowych – jak i małe, lokalne programy, którymi kierują jednostki samorządu terytorialnego, szkoły czy lokalne fundacje i stowarzyszenia.
Najwięcej programów stypendialnych i grantowych kierowanych jest do uczniów i studentów. Nieco mniej mniej inicjatyw w Polsce kierowanych jest do doktorantów czy naukowców. Co ciekawe zdarzają się również stypendia i granty kierowane do osób niezwiązanych z konkretnym etapem edukacji. Są to programy dedykowane osobom pełnoletnim o znaczących osiągnięciach artystycznych lub sportowych czy osobom z określonych grup zawodowych.
Podstawowe rodzaje stypendiów i grantów naukowych
Podczas przyznawania nagród, stypendiów i grantów naukowych pod uwagę bierze się najróżniejsze kryteria (pasujące zazwyczaj do charakteru organizacji je przyznającej). Istnieje niezliczona ilość kryteriów, jednak z powodzeniem można zaliczyć je do kilku poniższych grup:
- Stypendia i granty za wybitne osiągnięcia naukowe
- Stypendia za osiągnięcia sportowe
- Stypendia za osiągnięcia artystyczne
- Stypendia socjalne – dla studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej
- Stypendia specjalne – dla studentów z niepełnosprawnościami.
Kto przyznaje stypendia i granty?
Nie da się stworzyć zamkniętej listy organizacji, które pomagają uczniom, studentom, doktorantom i naukowcom tworząc rozmaite programy stypendialne i grantowe. Każdego roku pojawiają się nowe fundacje i instytucje, które ze środków własnych lub w inny sposób finansują poszczególne etapy nauki lub fundują nagrody i granty. Można jednak dość ogólnie wymienić:
- Organizacje pozarządowe
- Samorządy
- Przedsiębiorstwa
- Uczelnie wyższe
- Fundacje korporacyjne
- Ministerstwa
- Komisja Europejska.
Jest w czym wybierać
Jak zatem widzimy oferta stypendiów i grantów zarówno w Polsce jak i w całej Unii Europejskiej może być bardzo szeroka. Z tego powodu warto samodzielnie wyszukiwać programów stypendialnych i grantowych – nie tylko dla studentów – z interesującej nas dziedziny lub w dotyczącej nas lokalizacji, które dopiero ruszają. Istnieje spore prawdopodobieństwo, że dość szybko uda nam się znaleźć program adresowany właśnie dla nas.
Najpopularniejsze stypendia i granty
Stypendium rektora 
Stypendium rektora przyznawane jest najlepszym studentom, o wybitnych osiągnięciach naukowych, artystycznych lub sportowych. Otrzymać je może:
- Student po ukończeniu pierwszego roku studiów, który uzyskał za rok studiów wyróżniające wyniki w nauce lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe co najmniej na poziomie krajowym
- Student pierwszego roku studiów pierwszego stopnia lub jednolitych magisterskich, przyjęty na te studia w roku złożenia egzaminu maturalnego, który jest laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady stopnia centralnego, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, albo medalistą co najmniej współzawodnictwa sportowego o tytuł Mistrza Polski w danym sporcie, o którym mowa w przepisach o sporcie
- Student pierwszego roku studiów drugiego stopnia rozpoczętych w terminie roku od ukończenia studiów pierwszego stopnia, który spełnił ww. kryteria na ostatnim roku studiów pierwszego stopnia.
Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Przy ustalaniu tej liczby nie uwzględnia się studentów otrzymujących stypendium rektora na pierwszy rok studiów w roku złożenia egzaminu maturalnego.
Stypendium socjalne
Stypendium socjalne przyznaje się studentom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W praktyce oznacza to, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta nie przekracza progu dochodu ustalonego przez uczelnię. Próg dochodu ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Mieści się on w granicach od 686,40 PLN do 1051,70 PLN netto miesięcznie na osobę w rodzinie.
Oznacza to, że każdy student o dochodzie nieprzekraczającym 686,40 złotych miesięcznie na osobę w rodzinie ma ustawowo zapewnione otrzymanie stypendium socjalnego. Należy jednak pamiętać, że stypendium przyznaje się na wniosek studenta. Dlatego nawet jeśli dany student spełnia powyższe kryterium dochodowe, to aby otrzymać stypendium socjalne, nie może zapomnieć o złożeniu wniosku.
Stypendium ministra
Stypendium ministra przyznaje minister nauki i szkolnictwa wyższego. Może otrzymać je student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami albo znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymać stypendium tylko na jednym, wskazanym przez siebie kierunku.
Stypendium nie przysługuje studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub równorzędny, a także posiadającemu tytuł licencjata, inżyniera lub równorzędny – jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Stypendium ministra nie przysługuje również studentowi, jeżeli od rozpoczęcia przez niego studiów upłynęło 6 lat.
Kto może otrzymać stypendium ministra?
Stypendium ministra przyznawane jest w drodze decyzji administracyjnej, więc przy jego wydawaniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozporządzenie w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom precyzuje, że stypendium na dany rok akademicki może być przyznane studentowi, który zaliczył rok studiów w poprzednim roku akademickim i uzyskał w danym roku akademickim wpis na kolejny rok studiów przewidziany w planie studiów albo został przyjęty na studia drugiego stopnia oraz uzyskał w okresie studiów:
- Znaczące osiągnięcia naukowe związane ze studiami
- Znaczące osiągnięcia artystyczne związane ze studiami
- Znaczące osiągnięcia sportowe.
Diamentowy grant
Przedmiotem programu Diamentowy grant jest wsparcie wybitnie uzdolnionych studentów lub absolwentów prowadzących pod kierunkiem opiekuna naukowego badania naukowe o wysokim stopniu zaawansowania, a także umożliwienie im skrócenia ścieżki kariery naukowej. W ramach programu środki finansowe przeznaczone są na finansowanie badań naukowych prowadzonych przez wybitnie uzdolnionych studentów lub absolwentów, wskazanych w projekcie badawczym.
Kto może otrzymać Diamentowego granta?
W ramach programu Diamentowy grant wsparciem mogą być objęci wybitnie uzdolnieni:
- Studenci jednolitych studiów magisterskich lub odpowiednich, którzy ukończyli trzeci rok studiów w roku ogłoszenia konkursu i kontynuują naukę, a w przypadku jednolitych studiów magisterskich trwających 6 lat – studenci, którzy ukończyli czwarty rok studiów w roku ogłoszenia konkursu i kontynuują naukę
- Absolwenci studiów pierwszego stopnia, którzy otrzymali tytuł zawodowy licencjata lub inżyniera albo równorzędny w roku ogłoszenia konkursu.
Oprócz tego wspomniani studenci i absolwenci powinni wykazywać się udokumentowaną znajomością co najmniej jednego języka obcego na poziomie nie niższym niż B2 zgodnie z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego, prowadzić zaawansowane badania naukowe i posiadać osiągnięcia naukowe lub w przypadku kierunków studiów artystycznych posiadać osiągnięcia artystyczne.
Granty ERC
Europejska Rada ds. Badań Naukowych (European Research Council, w skrócie ERC) to utworzona w 2007 roku przez Komisję Europejską niezależna agenda UE finansująca najwyższej jakości badania prowadzone na terenie Unii Europejskiej, zarządzana przez Scientific Council, w skład którego wchodzą wybitni europejscy naukowcy.
Prestiżowe granty przyznawane przez ERC finansują pionierskie, przełomowe badania prowadzone w dowolnym obszarze naukowym. High risk – high gain to motto przewodnie grantów ERC, dla których jedynym kryterium oceny pomysłów jest doskonałość naukowa. Oferta grantowa kierowana jest do naukowców z całego świata, znajdujących się na każdym etapie kariery, zamierzających realizować granty na terenie Unii Europejskiej.
