Wojna zawsze wiąże się z krzywdą wielu osób. Uchodźcy uciekający z Ukrainy przed rosyjską agresją doświadczają naprawdę traumatycznych wydarzeń, które znacząco odbiją się na psychice wielu z nich. Chcesz pomóc, ale nie wiesz jak? Wyjaśnimy, czym jest trauma i zespół stresu pourazowego, a także jak skutecznie pomagać.
Trauma — co to właściwie jest?
Zanim zaczniemy pomagać, warto zdać sobie sprawę, z czym się mierzymy. Trauma jest reakcją psychiczną organizmu na trudną sytuację, która wydarzyła się w życiu. Jest reakcją obronną organizmu. Co ciekawe słowo trauma pochodzi z języka greckiego, a w dosłownym tłumaczeniu oznacza ranę. Problemy psychiczne osób, które doświadczyły naprawdę ciężkich sytuacji, są pewnego rodzaju raną.
Trauma powstaje na skutek ciężkich wydarzeń, które w psychologii nazywane są stresorem traumatycznym. W przypadku uchodźców tymi stresorami są spadające na miasta bomby, agresja rosyjskich wojsk, widok ciał na ulicach, a także zniszczonych i płonących budynków.
Nie każdy po doświadczeniu okrucieństwa wojny będzie zmagał się z traumą. Każdy z nas ma inną odporność na traumatyczne sytuacje i inaczej reaguje na stres. Wszystko zależy od tego, jak bardzo delikatny mamy układ nerwowy. Osoby, które w ostatnim czasie cierpiały na jakiegoś rodzaju zaburzenia psychiczne, przechodziły cięższy okres lub chorowały, będą bardziej podatne na wystąpienie traumy. Dodatkowo u wielu uchodźców może wystąpić zespół stresu pourazowego (PTSD). Warto zdawać sobie sprawę, że PTSD i trauma to nie jest to samo.
Jakie są różnice między traumą a PTSD?
Nie powinno mylić się traumy z zespołem stresu pourazowego. Trauma jest odpowiedzią organizmu, która pojawia się od razu po trudnym wydarzeniu. Natomiast PTSD występuje w momencie, kiedy stres wywołany nagłą i trudną sytuację długotrwale się utrzymuje. Zazwyczaj jest diagnozowany, kiedy skutecznie utrudnia codzienne funkcjonowanie pacjenta. Warto dodać, że zespół stresu pourazowego często wiąże się z nadmiernym pobudzeniem psychofizycznym. Badania na temat wystąpienia PTSD pokazują, że mniej więcej od 2 procent do 16 procent osób, które przeżyły traumę, mogą zmagać się później z zespołem stresu pourazowego.
Wiele osób, które bezpośrednio doświadczyły trudnych wydarzeń podczas wojny na Ukrainie, mogą doświadczyć PTSD. Dużo częściej zespół stresu pourazowego występuje u osób, które doświadczyły wydarzeń związanych z lękiem o własne życie oraz bezpieczeństwo. Im traumatyczne wydarzenie trwa dłużej i jest bardziej dotkliwe dla stanu psychicznego, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia PTSD.
Jakie są objawy traumy?
Wojna na Ukrainie rozpoczęła się 24 lutego, więc trwa już ponad miesiąc. Od tego czasu do Polski przybyło aż 2,437 mln osób uciekających przed rosyjską agresją. To mnóstwo ludzi, którzy przywożą ze sobą swoje lęki i traumy. Warto wiedzieć, jakie są podstawowe objawy traumy. Najczęstsze objawy traumy to:
- fizyczne pobudzenie, podczas którego występuje przyspieszony oddech oraz zwiększone tętno
- nadmierny płacz
- pojawiające się drżenie kończyn
- poczucie oderwania od rzeczywistości
- trudności z nawiązywaniem kontaktów i utrzymaniem ich
- długotrwale utrzymujący się obniżony nastrój
- natrętne myśli, którym towarzyszy utrzymywanie się negatywnych emocji
- nagłe napady negatywnych emocji
- zachowania obsesyjno-kompulsywne, przykładowo może to być powtarzanie pewnych gestów, upewnianie się, że jest się bezpiecznym.
Oczywiście nie zawsze występują wszystkie objawy. Jednak jeżeli zdecydowaliśmy się na przyjęcie uchodźców z Ukrainy lub o tym myślimy, warto wiedzieć, jakie zachowania traumatyczne mogą u nich wystąpić.
Najpierw zadbaj o siebie
Przede wszystkim na początek konieczne jest zadbanie o siebie. Nie możemy pomagać, jeżeli sami przeżywamy własny kryzys, mamy mocno obniżony nastrój lub mocno przeżywamy to, co dzieje się na Ukrainie. Oczywiście sytuacja za naszą granicą nie jest łatwa i wielu Polaków mocno stresuje się wojną. Jednocześnie kieruje nami chęć pomocy, jednak nie możemy pomagać, jeśli sami czujemy się źle.
Psychika człowieka jest znacznie bardziej skomplikowana, niż nam się wydaje. Pomoc innym wymaga od nas dużego zaangażowania i siły. Dlatego decyzję o przyjęciu uchodźców pod swój dach, zostanie wolontariuszem lub każdej innej formy pomocy, trzeba dobrze przemyśleć. Osoby, które są w gorszej kondycji psychicznej, nie powinny angażować się w tego typu akcje. Trudno jest to przyznać samemu przed sobą, ale wielu psychologów często powtarza „Najpierw zadbaj o siebie, później o innych”. Dopiero jak sami czujemy się dobrze, możemy skutecznie pomagać.
Jak pomóc osobom, które doświadczyły wojny na Ukrainie?
Przede wszystkim konieczne jest zapewnienie takiej osobie poczucia bezpieczeństwa i poszanowania wszystkich praw. Osoby, które przeżyły wojnę, muszą czuć, że nic im nie grozi. Nie powinno się ich narażać na kolejne stresujące sytuacje. Uciekinierów z Ukrainy należy traktować z szacunkiem, a także należy działać w dobrych intencjach.
Bardzo ważna w kontaktach z uchodźcami jest cierpliwość i wyrozumiałość. Jeżeli decydujemy się na przyjęcie rodziny uciekającej przed wojną pod swój dach, należy jej zapewnić odpowiednią przestrzeń, poczucie bezpieczeństwa, a także prywatność. Warto też nauczyć się słuchać i odpowiadać na potrzeby naszych ukraińskich gości.
Pamiętaj, że niektóre dźwięki lub sytuacje mogą wywoływać objawy zespołu stresu pourazowego. Mogą to być nawet obrazy i dźwięki wojny w telewizorze. Lepiej unikać na czas pobytu uchodźców, programów, w których występują takie rzeczy.
Nie powinno odbierać się objawów PTSD i traumy osobiście. Zespół stresu pourazowego jest reakcją na to, co wydarzyło się na Ukrainie, a wycofanie, gniew czy inne objawy traumy są reakcją obronną organizmu.
Co jeszcze można zrobić?
Czasem reakcje osoby uciekającej przed wojną mogą być zbyt ciężkie i trudne. Nie zawsze możemy pomóc sami. Warto wtedy udać się po pomoc do specjalisty lub skierować naszego gościa w odpowiednie miejsce. Aktualnie pojawiło się kilka całodobowych infolinii, które oferują pomoc psychologiczną dla uchodźców.
Na samym początku goszczenia u siebie uchodźcy, należy zadbać o małe gesty. Można przygotować i przynieść jedzenie lub zaoferować inną pomoc w codziennych sprawach. Warto zachęcić swoich gości lub gościa do pójścia na spacer, lub wzięcia długiej, odprężającej kąpieli.
Cały czas pamiętaj też o sobie. Zwracaj uwagę na własne samopoczucie. Wojna na Ukrainie nadal trwa, a obrazy, które widzimy w mediach, mogą przytłaczać. Dlatego daj sobie czas, weź kilka głębokich oddechów i dbaj o codzienną rutynę. W trudnych chwilach dzień warto zapełnić standardowymi obowiązkami, ale również aktywnościami, które sprawiają nam przyjemność i poprawiają nastrój.
