Czym jest cykl koniunkturalny? Wahania i fazy koniunktury

224

Stan każdej gospodarki zależy od setek makro- i mikroekonomicznych zmiennych. Dlatego właśnie w historii każdej gospodarki – tak jak i w życiu każdego z nas – możemy wyróżnić lepsze i gorsze momenty, w szczególności w kontekście wzrostu gospodarczego i kondycji finansowej. Zmienna dynamika przekłada się na fazy, a one zaś – zestawione w sposób chronologiczny – tworzą tak zwany cykl koniunkturalny.

Na czym polega cykl koniunkturalny? Jakie są fazy tego zjawiska i jak je rozpoznać? Jakie mamy rodzaje cykli koniunkturalnych? Przekonamy się poniżej:

Cykl koniunkturalny – co to? Grafika prezentująca schemat cykli

Cykl koniunkturalny to zjawisko występowania w gospodarce wahań koniunktury w okresach kilkuletnich przy utrzymującym się długookresowym trendzie wzrostu gospodarczego. Mówiąc najprościej, jak to możliwe, cykl ten jest więc pewnym etapem w historii gospodarki, który co prawda kończy się pozytywnie, czyli odnotowaniem wzrostu, lecz wzrost ten nie jest wypracowany prostoliniowo.

Cykl koniunkturalny a koniunktura

Aby w pełni zrozumieć, czym jest cykl koniunkturalny, należy najpierw pojąć, czym tak naprawdę jest koniunktura. Pod tym pojęciem kryje się tak zwany splot okoliczności, czyli zbieg różnych czynników i uwarunkowań, jakie wywierają znaczny wpływ na warunki ekonomiczne danej gospodarki. Mówiąc prościej, koniunktura to stan, w którym dana gospodarka się znalazła i w jakim będzie musiała funkcjonować, starając się wypracować wzrost ekonomiczny.

Dobra koniunktura charakteryzuje się wzrostem dochodu narodowego, wysokim poziomem zatrudnienia, dobrą relacją handlową oraz równowagą makroekonomiczną. Zła koniunktura cechuje się natomiast spadkiem lub stagnacją dochodu narodowego, spadkiem poziomu zatrudnienia, obniżeniem handlu zagranicznego.

Geneza cykli koniunkturalnych

Cykle koniunkturalne zaczęły się pojawiać najpierw w krajach o najbardziej rozwiniętym systemie kapitalistycznym. Z tego powodu to w Anglii cykle koniunkturalne pojawiły się wcześniej niż w Stanach Zjednoczonych. W USA wczesne okresy rozkwitu i depresji związane były głównie z sytuacją w rolnictwie. Istnieją również dowody na to, że znane nam cykle wystąpiły dopiero w okresie silnego i charakterystycznego wzrostu uprzemysłowienia, który nastąpił po wojnie domowej.

Fazy cyklu koniunkturalnego

Cykl koniunkturalny, jak każdy innych cykl, składa się z kolejnych ogniw czyli faz prowadzących do ostatecznego stadium rozwoju. W przypadku cyklu koniunkturalnego wyróżnić można fazy, które mimo różnego nacechowania ostatecznie prowadzą do etapu, w którym gospodarka osiąga pozytywny wzrost. Według klasycznej teorii cykli koniunkturalnych mamy tutaj cztery fazy:

  • Faza ożywienia – pierwsza faza, która cechuje się dużą dynamiką, wzrostem tempa przyrostu PKB oraz spadkiem bezrobocia w danej gospodarce
  • Faza rozkwitu – wskaźniki ekonomiczne uzyskują swoje maksima i utrzymują się na korzystnym poziomie, z ewentualnymi, drobnymi zmianami
  • Faza kryzysu – dotyczy przede wszystkim spadającego popytu (pojawia się nadwyżka podaży), maleje także produkcja i konsumpcja, co prowadzi do zahamowania inflacji i spadku cen akcji na giełdach, rośnie natomiast bezrobocie
  • Faza depresji – niekorzystna zmiana wskaźników ekonomicznych ustępuje, lecz nadal pozostają one na niekorzystnych poziomach

Współczesny dwufazowy cykl koniunkturalny

Warto dodać, iż obecne zmiany zachodzące w gospodarce są o wiele bardziej dynamiczne. W efekcie, po II wojnie światowej klasyczny czterofazowy cykl koniunkturalny przekształcił się w dwufazowy cykl. Obejmuje on dwie naprzemienne fazy: recesję i ożywienie.

Warto podkreślić, że poszczególne fazy cyklu koniunkturalnego nie mają jasno, z góry określonego czasu trwania. Historia pokazuje, że zarówno recesja jak i ożywienie mają różne długości. Ponadto różnią się one w zależności od określonego obszaru. Sytuacja, w której jeden kraj silnie się rozwija, a drugi jest w kryzysie, nie jest niczym wyjątkowym. Tutaj kluczową rolę poziom powiązania gospodarczego obu państw.

Jak rozpoznać fazę cyklu koniunkturalnego? Wzrost PKB

Warto dodać, że mamy wiele wskaźników ekonomicznych pozwalających jasno określić, w której fazie cyklu koniunkturalnego jest dana gospodarka. Przy określaniu cyklu brane są pod uwagę takie mierniki jak:

  • Dynamika PKB
  • Poziom zatrudnienia i bezrobocia
  • Zmiany cen (poziom inflacji)
  • Wielkość eksportu i importu
  • Wskaźniki rynku kapitałowego (indeksy giełdowe)
  • Nakłady inwestycyjne i zapasy przedsiębiorstw
  • Dochody i wydatki ludności
  • Obroty i zyski przedsiębiorstw

Kiedy mamy ożywienie?

Jasne określenie, w której fazie cyklu jest gospodarka, wcale nie jest takie proste. Nie ma jednego, jasnego wskaźnika, który mówiłby, że za chwilę gospodarka będzie w recesji, czy na odwrót – w fazie ożywienia. Jednym z najważniejszych wyznaczników jest tempo wzrostu gospodarczego. Jeżeli jest ono wysokie i rośnie z kwartału na kwartał, przy spadającym bezrobociu oraz wzroście inwestycji i popytu na kredyty, wówczas można mówić o fazie ożywienia gospodarczego.

Kiedy mowa o recesji?

Jeżeli jednak wzrost gospodarczy spada z kwartał na kwartał, mówimy o spowolnieniu, a w końcu o kryzysie. W znaczeniu technicznym recesja definiowana jest jako spadek PKB przez co najmniej dwa kolejne kwartały. Wielu ekonomistów uważa jednak, że z recesją mamy do czynienia także w momencie, w którym w ciągu 12 miesięcy obserwujemy wzrost bezrobocia o 1,5 punktu procentowego. Recesja

Należy również mieć świadomość, iż w dobie gospodarki światowej wahania koniunkturalne dotyczą wszystkich nieizolowanych gospodarek, jednak często nie odbijają się w równym stopniu na wszystkich dziedzinach gospodarki. Co więcej, nawet w trakcie ogólnej recesji gospodarczej może się zdarzyć, że pewna branża gospodarki w danym kraju prosperuje nadzwyczajnie dobrze.

Rodzaje cykli koniunkturalnych

Nie istnieją standardowe, powtarzające się cykle koniunkturalne, jednak uznawany jest ich podział, uwzględniający czas trwania zmian. Ich rodzaje nazwane zostały od nazwisk badaczy, którzy odpowiadają za ich sformułowanie. Wyróżniamy zatem takie cykle koniunkturalne jak:

  • Cykle koniunkturalne Kitchina i Cruma – nazywane także cyklami krótkimi, gdyż trwają maksymalnie 4 lata. Badane były w latach 1890-1922 i dotyczyły zmian cen surowców, krótkookresowych stóp procentowych i sytuacji w rolnictwie związanej z poziomem zapasów
  • Cykle koniunkturalne Juglara – badania okresu od 1804 do 1882 roku. Związane są z dekoniunkturą na rynku bankowym, zmianą inflacji, bezrobocia, wartości Produktu Narodowego Brutto oraz zmianą inwestycji w tak zwanym kapitale trwałym. Są to cykle średniookresowe i mogą trwać od 6 do 11 lat
  • Cykle koniunkturalne Kuznetsa – dotyczą głównie segmentu budownictwa oraz migracji i ich wpływu na sytuację gospodarczą państwa. Trwają od 15 do 23 lat
  • Cykle koniunkturalne Gelderna i Kondratiewa – nazywane cyklami koniunkturalno-strukturalnymi, ponieważ trwają od 45 do 60 lat i są związane z falami gospodarczymi, które powtarzały się systematycznie od XVIII wieku. Przyczynami ich powstania były przede wszystkim innowacje, wojny i rewolucje oraz duże odkrycia. W cyklach tych wyróżniana jest faza ożywienia i recesji
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments