Sytuacja odmowy zwolnienia od kosztów sądowych

192

Wstęp

W sprawach cywilnych, w razie trudnej sytuacji finansowej, można wystąpić do sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, które może dotyczyć całości sprawy lub części np. opłaty od określonego pisma. Więcej na ten temat w artykule Jak wystąpić o zwolnienie osób fizycznych od kosztów sądowych w sprawach cywilnych.

A zatem co można zrobić w sytuacji, kiedy sąd odmówi nam takiego zwolnienia? Czy istnieje możliwość odwołania się od takiej decyzji sądu, a jeżeli tak, to w jaki sposób i gdzie?

Informacje ogólne

PrawoCo do zasady od orzeczeń sądu można się odwołać, np. wskutek wniesienia zażalenia. W znacznej części sytuacji takie odwołanie jest rozpoznawane przez sąd wyższej instancji, czyli przy odwołaniu od decyzji sądu rejonowego odwołanie rozpozna sąd okręgowy, a przy odwołaniu od decyzji sądu okręgowego odwołanie rozpozna sąd apelacyjny.

Zaskarżanie decyzji sądu daje możliwość weryfikacji prawidłowości decyzji sądu przez inny sąd – wyższej instancji.

Co w razie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych

Sąd może uwzględnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części (wówczas w pozostałej części oddala wniosek), albo oddalić w całości ten wniosek.

Odmowa zwolnienia od kosztów sądowych może m.in. wystąpić w sytuacji oczywistej bezzasadności obrony praw lub dochodzenia roszczenia.

Na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości) przysługuje zażalenie.

W sytuacji oddalenia w całości wniosku nie można ponownie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych przy powołaniu tych samych okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku, bowiem wniosek taki zostanie odrzucony. Na takie odrzucenie nie przysługuje zażalenie.

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego:

  • „Zgodnie z art. 112 ust. 4 u.k.s.c. w związku z art. 107 tej ustawy, ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oparty na tych samych okolicznościach, nie ma wpływu na bieg terminu do opłacenia pisma. Dla oceny, czy rzeczywiście wystąpiły nowe lub inne okoliczności, należy dokonać porównania sytuacji majątkowej strony przedstawionej we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z sytuacją zaprezentowaną przez nią w ponownym wniosku. Nie chodzi tu o każdą zmianę okoliczności, lecz o zmianę okoliczności istotnych, które mogłyby uzasadniać odmienne rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów.” (postanowienie SN z 6.03.2019 r., I CZ 19/19, LEX nr 2629824),
  • „Wykładnia art. 107 u.k.s.s.c. daje podstawę do wnioskowania, iż strona może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych po oddaleniu jej poprzedniego wniosku, jeżeli powołuje się na nowe lub inne okoliczności niż te, którymi uzasadniała pierwotny wniosek. Dla oceny, czy rzeczywiście wystąpiły nowe lub inne okoliczności, o jakich mowa w tym przepisie, należy dokonać porównania sytuacji majątkowej strony przedstawionej we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z sytuacją zaprezentowaną przez nią w ponownym wniosku.” (postanowienie SN z 27.04.2016 r., II CZ 19/16, LEX nr 2048464),
  • „Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.k.s.s.c., w razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strona nie może ponownie domagać się zwolnienia powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku. Dla oceny, czy rzeczywiście wystąpiły nowe lub inne okoliczności, o jakich mowa w tym przepisie, należy dokonać porównania sytuacji majątkowej strony przedstawionej we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z sytuacją zaprezentowaną przez nią w ponownym wniosku. Chodzi tu o zmiany istotne, które mogłyby wpływać na odmienne rozstrzygnięcie o obowiązku strony w odniesieniu do ponoszenia kosztów sądowych. Nie każda zatem niekorzystna modyfikacja wysokości wynagrodzenia, dochodów czy stałych wydatków może być potraktowana jako przyczyna ingerencji w prawomocne orzeczenie sądu odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych.” (postanowienie SN z 9.10.2015 r., IV CZ 38/15, LEX nr 1936741),
  • „Odrzucenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie wówczas, jeżeli zostało uznane przez ustawę za niedopuszczalne lub gdyby ustawa nakazywała jego odrzucenie, jak np. w przypadku ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów, opartego na tych samych okolicznościach (art. 107 ustawy o koszach sądowych w sprawach cywilnych). We wszystkich pozostałych wypadkach sąd – nie stwierdziwszy negatywnych przesłanek wniosku – nie może uchylić się od rozpoznania tego wniosku i musi go rozstrzygnąć po merytorycznym zbadaniu.” (postanowienie SN z 24.10.2006 r., II UZP 12/06, LEX nr 209017).

Jak się odwołać od postanowienia o braku udzielenia zwolnienia od kosztów sądowych zgodnie z wnioskiem

Możliwość odwołania się od postanowienia sądu o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych składa się z dwóch czynności, które musi wykonać odwołujący.

Pierwszą czynnością warunkującą możliwość odwołania się jest złożenie wniosku o uzasadnienie postanowienia sądu.

Jest to czynność, którą trzeba wykonać, by uzyskać uzasadnienie postanowienia, czyli motywy, którymi sąd kierował się przy wydawaniu orzeczenia.

Dopiero po wniesieniu wniosku o uzasadnienie i otrzymaniu postanowienia z uzasadnieniem otwiera się możliwość wniesienia zażalenia.

Wniosek o uzasadnienie postanowienia można wnieść do sądu, który wydał postanowienie w terminie 7 dni od dnia, w którym postanowienie zostało doręczone.

Dopiero od dnia doręczenia uzasadnienia postanowienia liczy się 7 dni na wniesienie zażalenia.

Zażalenie wnosi się za pośrednictwem sądu, który wydał postanowienie, do sądu wyższej instancji. Czyli na postanowienie Sądu Rejonowego zażalenie wnosi się do Sądu Okręgowego, a na postanowienie Sądu Okręgowego do Sądu Apelacyjnego. Należy przy tym określić odpowiedni wydział sądu, do którego wnoszone jest zażalenie, a który w zależności od sądu może być różny.

W zażaleniu należy wskazać sygnaturę sprawy i oznaczyć postanowienie, od którego składamy odwołanie, przedstawić zarzuty i zwięźle stan faktyczny, który w postanowieniu został błędnie ustalony, a także wskazać nasze wnioski, czyli czego domagamy się w postępowaniu zażaleniowym.

Zażalenie na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach cywilnych nie podlega opłacie sądowej.

W razie uwzględnienia zażalenia sąd odwoławczy może:

  • zmienić postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych, przez co sprawa ulega zakończeniu,
  • uchylić postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów i przekazać sprawę sądowi niższego rzędu, by ponownie rozpoznał okoliczności dotyczące zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Wówczas sąd odwoławczy może wskazać błędy sądowi niższego rzędu i okoliczności, które powinny zostać wzięte pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Kwestia opłaty od wniosku o uzasadnienie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych

Sporna jest okoliczność, czy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych powinien podlegać opłacie sądowej w kwocie 100 zł.

PrawoZgodnie bowiem z art. 25b ust. 1 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych „Opłatę stałą w kwocie 100 złotych pobiera się od wniosku o doręczenie orzeczenia albo zarządzenia z uzasadnieniem zgłoszonego w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia albo doręczenia tego orzeczenia albo zarządzenia.”.

Z powyższego przepisu wynika, że wniosek o uzasadnienie podlegałby opłacie, tym bardziej, że brak jest przepisu wyłączającego pobranie ww. opłaty zarówno w Ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, jak i Kodeksie postępowania cywilnego.

Jednakże wobec okoliczności, że zażalenie na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych jest wolne od opłaty sądowej, to tym bardziej wniosek o uzasadnienie takiego postanowienia powinien być wolny od opłat sądowych.

Zgodnie z art. 95 ust. 2. pkt. 1) Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych „Nie pobiera się opłat od: […] zażalenia na postanowienie sądu, którego przedmiotem jest odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;”.

Wątpliwości w tym zakresie były na tyle istotne, że kwestią tą zajął się Sąd Najwyższy, który podjął uchwałę „Od wniosku o doręczenie orzeczenia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych z uzasadnieniem nie pobiera się opłaty stałej w kwocie 100 złotych (art. 25b ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 755, z późn. zm.).” (uchwała SN z 16.07.2021 r., III CZP 49/20, LEX nr 3207940).

Powyższe powinno prowadzić do konkluzji, że sądy powinny akceptować uchwałę sądu, że wniosek o uzasadnienie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach cywilnych nie powinien podlegać opłacie sądowej.

Podsumowanie

Powyższe pokazuje, że można wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach cywilnych, a mimo odmowy takiego zwolnienia przez sąd mamy możliwość dalszego działania w tym zakresie – poprzez wniesienie zażalenia. Taka możliwość powoduje, że sąd wyższej instancji sprawdza prawidłowość ustaleń sądu niższej instancji i w razie przyjęcia błędnej odmowy zwolnienia od kosztów sądowych może dojść do zmiany postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. Przeczytaj także o Zwolnienie osób fizycznych od kosztów sądowych w sprawach cywilnych.

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments