Spółka celowa – czyli o spółce specjalnego przeznaczenia

753

W przypadku transakcji nabycia praw udziałowych przez inwestorów (w tym zagranicznych) w polskich spółkach bardzo często pojawia się konieczność posłużenia się przez inwestora inną polską spółką jako podmiotem nabywającym. W tym celu najczęściej wykorzystywana jest specjalna konstrukcja spółki, zwana spółką celową. Czym jest spółka specjalnego przeznaczenia i na jakich zasadach działa? Do czego jest wykorzystywana i jak ją założyć? Na te wszystkie pytania odpowiedzi zostaną udzielone poniżej.

Spółka celowa – co to jest?

Po raz pierwszy określenie spółka celowa pojawiła się latach dziewięćdziesiątych wraz z transformacją ustrojową. Początkowo funkcjonowała ona jako joint venture i ograniczała ryzyko inwestycyjne przez wspólników spółki celowej zwanych też sponsorami projektu.

Dziś jednak spółka celowa, zwana także spółką specjalnego przeznaczenia oraz SPV (z angielskiego Special Purpose Vehicle) to spółka powołana do realizacji konkretnych celów postawionych przez swoich wspólników czyli sponsorów projektu. Celem może być realizacja projektu inwestycyjnego lub przeprowadzenie operacji gospodarczej. Natomiast wypełnienie celu oznacza sukces projektu czy organizacji. Zazwyczaj spółka matka decyduje się na utworzenie spółki córki, która służy określonemu celowi gospodarczemu spółki matki. Takie rozwiązanie pozwala spółce matce ograniczyć ryzyko związane z uczestnictwem w nowym projekcie.

W najszerszym ujęciu spółkę celową można określić jako niezależny podmiot prawa handlowego powołany ażeby realizować dane przedsięwzięcie. Spółka specjalnego przeznaczenia SPV jest formą organizacyjną współdziałania pomiędzy partnerami. Ma ona własny majątek, którego wartość powinna wzrastać. Posiada własną strukturę organizacyjną a także ponosi odpowiedzialność za wszelkie zobowiązania związane z realizacją projektu.

Spółka celowa może przybrać różne formy organizacyjno-prawne:

  • Spółki osobowej, takiej jak spółka jawna, komandytowa czy komandytowo-akcyjna
  • Spółki kapitałowej, takiej jak spółka z o.o. czy spółka akcyjna

Wybór formy zależy od wielu kryteriów, które wynikają z aktualnych regulacji prawnych i podatkowych, a także wybór formy powinien być dostosowany do specyfiki projektu i do jego celów.

Spółka celowa – cechy charakterystyczne

Choć powyżej już w zasadzie wyjaśniliśmy co to jest spółka celowa, to ogólnie nie występują żadna powszechna, ujednolicona definicja spółek specjalnego przeznaczenia. Posiadają one jednak pewne charakterystyczne cechy:

  • Nie zatrudniają pracowników i nie posiadają aktywów niefinansowych
  • Fizycznie ich obecność ogranicza się do tablicy z nazwą spółki lub znaku potwierdzającego miejsce rejestracji
  • Zawsze są powiązane z innym przedsiębiorstwem, często jako jednostka zależna
  • Są rezydentami innego terytorium niż to, na którym rezydentami są powiązane przedsiębiorstwa. Wobec braku fizycznej obecności siedzibę przedsiębiorstwa ustala się na podstawie terytorium ekonomicznego, gdzie założono lub zarejestrowano dane przedsiębiorstwo zgodnie z obowiązującymi tam przepisami
  • Są zarządzane przez pracowników innego przedsiębiorstwa, które może, ale nie musi być przedsiębiorstwem powiązanym. Spółka specjalnego przeznaczenia płaci za świadczone na jej rzecz usługi i obciąża z kolei swoją jednostkę macierzystą lub inne przedsiębiorstwo powiązane opłatą dla pokrycia tych kosztów. To jedyna działalność, w jaką zaangażowana jest spółka specjalnego przeznaczenia, choć często zaciąga ona zobowiązania w imieniu swojego właściciela, zwykle też otrzymuje dochód inwestycyjny i czerpie zyski z tytułu posiadania aktywów

Do czego wykorzystywana jest spółka celowa?

Spółka celowa jest strukturą organizacyjną dającą przedsiębiorstwu możliwość zaciągnięcia kredytu na podstawie przyszłych dochodów. Jest to jednak przy tym niezależny podmiot gospodarczy. Spółki te powoływane są najczęściej przez podmioty prywatne, gdyż wiąże się to dla nich ze zmniejszeniem ryzyka finansowego. W praktyce do takiej spółki przenoszone są aktywa, aby uzyskać możliwość pozyskania funduszy potrzebnych do dużych projektów, nie narażając przy tym na ryzyko przedsiębiorstwa-założyciela (izolacja kapitału).

Z punktu widzenia finansowania do zalet spółki celowej należy możliwość zaciągania większych kredytów w stosunku do przedsiębiorstwa macierzystego, a samo kredytowanie nie odbywa się w oparciu o przeszłość finansową (to tak zwane kredytowanie bez życiorysu). Możliwe jest także oddzielenie ryzyka związanego z projektem od ryzyka całego przedsiębiorstwa. Zadłużenie wykazywane jest wyłącznie w sprawozdaniach finansowych spółki celowej (finansowanie pozabilansowe). Co więcej, pozabilansowy charakter zadłużenia sprawia że upadłość spółki celowej nie prowadzi do upadłości inicjatorów projektu.

Spółka celowa – jak założyć?

W pierwszej kolejności konieczne jest podjęcie decyzji czy zakładamy SPV czy wolimy nabyć gotową spółkę (shelf company) – te oferowane są przez firmy zajmujące się ich tworzeniem i sprzedażą.

Spółki gotowe oferowane do zakupu powinny nie mieć żadnej historii działalności gospodarczej i mieć dokumentację niezbędną do ubiegania się o udzielenie zamówienia (zaświadczenia z Urzędzie Skarbowym, Krajowym Rejestrze Karnym, ZUS). Niejednokrotnie się okazuje, że oferowane spółki mają członków zarządu z miejscem zamieszkania zagranicą, co utrudnia otrzymanie na czas zaświadczeń o ich niekaralności, albo umowa spółki skonstruowana jest w sposób, który utrudnia sprawną zmianę udziałowców i zarządu.

W zależności od czasu, jakim się dysponuje na przygotowanie wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub oferty, warto się zastanowić nad koniecznością dokonywania zmian w umowie spółki, w tym jej nazwy, aby nie komplikować weryfikacji przez zamawiającego dokumentacji składanej przez SPV w postępowaniu.

Spółka celowa nie ma z oczywistych powodów żadnego doświadczenia, zazwyczaj nie zatrudnia personelu i nie ma środków finansowych. Z tego też względu udziałowcy albo podmioty trzecie powinni udostępnić SPV swój potencjał stosownie do wymagań dokumentacji przetargowej. Sposób i zakres udostępnianego potencjału powinny być zgodne z wymaganiami zamawiającego określonymi w dokumentacji przetargowej (ogłoszenie i specyfikacja) i zapewniać realne dysponowanie tym potencjałem przez SPV.

W innym przypadku zamawiający oceni, że spółka celowa nie dysponuje potencjałem udostępnionym przez podmioty trzecie i nie spełnia warunków udziału w postępowaniu, a w takim przypadku spółka specjalnego przeznaczenia zostanie wykluczona z postępowania. Przepisy pozwalają udostępniać wiedzę i doświadczenie, potencjał techniczny, osoby zdolne do wykonania zamówienia, zdolności finansowe oraz ekonomiczne na rzecz SPV. Dokumentacja potwierdzająca udostępnienie SPV wymaganych zasobów musi spełniać wymagania formalne związane z ich formą i treścią.

Nie zawsze jednak udział SPV w przetargu będzie możliwy. Jeżeli bowiem przetarg przybierze formę przetargu ograniczonego albo negocjacji z ogłoszeniem, a zamawiający zastrzeże w ogłoszeniu i specyfikacji istotnych warunków zamówienia, iż będzie przyznawał punktację w ramach oceny wiedzy i doświadczenia jedynie za doświadczenie własne wykonawcy, to może się okazać, że spółka celowa nie będzie w stanie się zakwalifikować do drugiego etapu postępowania.

Spółki celowe – przykłady

W ostatniej dekadzie wszelkiego rodzaju projekty infrastrukturalne, kluczowe inwestycje w energetyce i prace na koncesjach wydobywczych stały się domeną spółek SPV. Co więcej, powoływane one często są przez duże grupy kapitałowe do realizacji konkretnych przedsięwzięć. Dobrymi przykładami na rodzimym rynku są choćby powołana przez Tauron Polska Energia i PGNiG spółka Elektrociepłownia Stalowa Wola czy początkowo utworzona przez Orlen jako spółka celowa Orlen Upstream.

Spółki celowe są więc najczęściej powoływane w toku współpracy opartej na modelu partnerstwa publiczno-prywatnego, finansowania opartego na rezerwach lub procesów restrukturyzacji i porządkowania aktywów.

Poprzedni artykułRozdzielność majątkowa – czy to się opłaca?
Następny artykułPodróże kamperem – ile to kosztuje i gdzie się opłaca?
Redaktor portalu PortfelPolaka.pl. Wiedzę z zakresu rynków finansowych i inwestowania zgłębiał na studiach ekonomicznych. Trader rynku OTC i Forex preferujący handel krótkoterminowy. Entuzjasta statystyki oraz analizy technicznej instrumentów finansowych.
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments