Podatek cukrowy, czyli wyższe ceny słodzonych napoi

848

podatek cukrowyPonad dwie trzecie mężczyzn i niemal połowa kobiet w Polsce boryka się z problemem nadwagi. To naprawdę dużo w stosunku do innych społeczeństw europejskich. Rząd zamierza jednak walczyć z tym zjawiskiem, sięgając po rozwiązania prawne. Z tego powodu już 1 stycznia 2021 roku w życie wejdzie nowa opłata – tak zwany podatek cukrowy. Jak działa on w praktyce, jakie produkty obejmie kto będzie go płacić i w jaki sposób będzie się go rozliczać? Na te wszystkie pytania odpowiedzi zostaną udzielone poniżej.

Podatek cukrowy co to?

W dniu 25 sierpnia 2020 prezydent podpisał ustawę z dnia 14 lutego 2020 roku o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów. To właśnie jest więc podstawa prawna obejmująca podatek cukrowy. Początkowo pomysł, aby go wprowadzić pojawił się w grudniu 2019 roku, wówczas resort zdrowia skierował do konsultacji odpowiedni projekt ustawy. Planowanym terminem wejścia w życie ustawy był już 1 kwietnia 2020 roku, jednak dalsze prace nad nią zostały opóźnione z powodu epidemii COVID-19 – najpierw na 1 lipca, a następnie o kolejne pół roku, co okazuje się ostateczną datą.

Podatek cukrowy w istocie nie będzie ani zwyczajnym podatkiem, ani od cukru. Będzie to opłata o charakterze akcyzowym nakładany na napoje słodzone. Jego wysokość nie będzie naliczana procentowo od wartości napoju, lecz kwotowo, zależnie od jego wielkości oraz ilości substancji słodzących. Nie tylko cukru, ale też choćby syropu glukozowo-fruktozowego. Litr napoju słodzonego będzie obciążony stawką 50 groszy, a za każdy nadmiarowy gram substancji słodzącej (czyli powyżej 5 gramów na 100 ml) zostanie doliczone kolejne 5 groszy. Dodatkowo za obecność w napoju kofeiny, tauryny lub guarany produkt zostanie obciążony kwotą 10 groszy od litra. Warto dodać, iż w obliczeniach opłaty zawartość cukrów w 100 mililitrach napoju będzie zaokrąglana w górę do pełnego grama. Oznacza to, że gdy zawartość cukrów w 100 mililitrach napoju wynosi 6,1 grama, w obliczeniach podatku przyjmowane będzie 7 g.

Gdzie trafią dochody z podatku cukrowego?

Z całą pewnością dobrą stroną podatku cukrowego jest cel, na jaki zostanie przeznaczony. Wpływy z niego trafią przede wszystkim do Narodowego Funduszu Zdrowia, czyli zwiększą budżet opieki medycznej w Polsce. Jedynie 3,5% dochodów z podatku cukrowego wpłynie bezpośrednio do budżetu państwa. Jeśli któryś z podatników nie uiści opłaty w terminie, zostanie na niego nałożona opłata sankcyjna, określona decyzją naczelnika właściwego urzędu skarbowego. Wpływy z opłat sankcyjnych będą dzielone w podobnej proporcji co dochody z samego podatku – czyli zdecydowana większość trafi do NFZ. W 2021 roku dochody z podatku cukrowego mają wynieść 3 miliardy złotych, a więc w sumie nie tak mało. Dzięki temu nakłady na ochronę zdrowia w Polsce wzrosną o jakieś 0,15% produktu krajowego brutto.

Co obejmie podatek cukrowy i dlaczego?

Dlaczego podatek cukrowy obejmie wyłącznie napoje słodzone, a nie inne słodycze, w tym choćby batoniki, które są równie kaloryczne? Według Narodowego Funduszu Zdrowia to właśnie napoje słodzone odpowiadają w pierwszej kolejności za wzrost spożycia cukru w Polsce. W latach 2008-2017 spożycie cukru w Polsce wzrosło o 16%. Przy czym spożycie czystego cukru, dodawanego osobiście do różnego rodzaju napojów czy ciast, spadło nawet o 5,7 kilogramów na osobę rocznie – do 11,2 kilogramów na osobę. Jednak spożycie cukru z pozostałych źródeł wzrosło aż o prawie 12 kilogramów na osobę, do poziomu 33,3 kilogramów na osobę rocznie.

Ten wzrost pokrywa się właśnie ze wzrostem sprzedaży napojów słodzonych. W latach 2010-2015 sprzedaż napojów energetycznych, izotonicznych oraz gazowanych (oczywiście bez wody gazowanej) wzrosła o 4,4%, a w kolejnych pięciu latach o 11,1%. Same energetyki rosły w tym czasie odpowiednio o 21,6% i zawrotne 51,7%. W ostatniej dekadzie, a szczególnie w jej drugiej połowie, mamy więc prawdziwy boom na napoje energetyczne. Dwie trzecie nastolatków regularnie spożywa energetyki. 30% dzieci w wieku ośmiu lat co najmniej raz w tygodniu pije napoje gazowane.

Podatek cukrowy – kto zapłaci?

Można więc zadać sobie pytanie: podatek cukrowy kogo dotyczy? Projekt ustawy wskazuje zarówno podmioty zobligowane do zapłaty opłaty, jak również towary, będące środkami spożywczymi, od których będzie pobierana opłata. Jeśli chodzi o pierwszą kwestię, to ciąży ona na osobie fizycznej, osobie prawnej oraz jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej będącej:

  • Podmiotem sprzedającym napoje do punktów sprzedaży detalicznej albo prowadzącym sprzedaż detaliczną napojów w przypadku: producenta, podmiotu nabywającego napoje w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów lub importera napoju
  • Zamawiającym, w przypadku, gdy skład napoju objętego opłatą stanowi element umowy zawartej przez producenta a dotyczącej produkcji tego napoju dla zamawiającego

Wyżej wskazani podatnicy będą zobowiązani do złożenia w postaci elektronicznej informacji w sprawie opłaty oraz obliczać i wpłacać opłatę w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy informacja, na rachunek właściwego urzędu skarbowego. W przypadku niedokonania wyżej wymienionych opłat w terminie naczelnik urzędu skarbowego, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę podmiotu obowiązanego do zapłaty opłaty, będzie zobowiązany ustalić, w drodze decyzji, dodatkową opłatę. Zgodnie z ustawą taka opłata będzie w wysokości odpowiadającej 50% kwoty należnej opłaty.

Z kolei podatkowi od cukru nie podlegają sprzedawcy i zamawiający napoje:

  • Będące wyrobami medycznymi
  • Będące suplementami diety
  • Będące żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego, preparatami do początkowego żywienia niemowląt, preparatami do dalszego żywienia niemowląt
  • Będące wyrobami akcyzowymi
  • W których udział masowy soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego wynosi nie mniej niż 20% składu surowcowego oraz zawartość cukrów jest mniejsza lub równa 5 gramów w przeliczeniu na 100 mililitrów napoju
  • Będące roztworami węglowodanowo-elektrolitowymi, w których zawartość cukrów jest mniejsza lub równa 5 gramów w przeliczeniu na 100 mililitrów napoju
  • Będące wyrobami, w których na pierwszym miejscu w wykazie składników znajduje się mleko albo jego przetwory, niezależnie od ich sklasyfikowania w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług

Podatek cukrowy na alkohol

Okazuje się, że nowa ustawa nakłada również opłatę na przedsiębiorców sprzedających napoje alkoholowe nieprzekraczające 300 mililitrów. Ma to być 25 złotych od litra stuprocentowego alkoholu sprzedawanego w opakowaniach o objętości do 300 mililitrów.

Podobnie jak w przypadku podatku cukrowego za brak wpłaty opłat w terminie zostały przewidziane sankcje – w wysokości 2000 złotych (dla przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na obrót hurtowy napojami o zawartości alkoholu do 18%) oraz 11 250 PLN (dla przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na obrót hurtowy napojami o zawartości alkoholu powyżej 18%).

Podatek cukrowy – efekty jego wprowadzenia w innych krajach

Do tej pory na wprowadzenie podatku cukrowego zdecydowały się Meksyk oraz stan Kalifornia w USA. W pierwszym przypadku po wprowadzeniu tej opłaty zaobserwowano spadek sprzedaży napojów słodzonych w wysokości 6,3%, natomiast sprzedaż wody wzrosła o 16,2%.

Jeszcze lepiej przedstawiają się wnioski z Kalifornii. Tam po wprowadzeniu podatku cukrowego konsumpcja słodzonych napojów wśród osób mniej zamożnych zmalała o 21%, natomiast wody wzrosła o 63%.

Nie zmienia to faktu, iż według Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) nie ma dowodów potwierdzających, że podatek od cukru długofalowo przyczynia się do poprawy zdrowia obywateli. Natomiast regresywny charakter podatku od konsumpcji powoduje relatywnie większą utratę dobrobytu mniej zamożnych gospodarstw domowych, gdzie żywność ma większy udział w koszyku wydatków. Wprowadzenie podatku spowoduje także wzrost popytu na tańsze produkty gorszej jakości.

Podatek cukrowy – o ile wzrosną ceny?

Przejdźmy do kluczowego problemu. Naliczanie kwotowe sprawi, że w większym stopniu zdrożeją napoje tanie. Polska Federacja Producentów Żywności wskazuje że, nowa opłata może spowodować podniesienie ich cen aż o 40%. Proporcjonalnie więc nowy podatek zdecydowanie bardziej uderzy w najmniej zarabiających, którzy nie kupują markowych napojów, tylko ich znacznie tańsze zamienniki. Może więc być tak, że będą oni kupować nadal tyle samo napojów słodzonych, a zamiast tego zaoszczędzą na innych produktach, kupując te tańsze, gorszej jakości.

Może być jeszcze inaczej – mniej zarabiający konsumenci faktycznie będą kupować mniej słodkich napojów, a zamiast tego przerzucą się na inne słodycze, takie jak batoniki czy różnego rodzaju ciasteczka. Są one równie kaloryczne i także często wykorzystują słodziki wątpliwej jakości. Trzeba pamiętać, że słodkie produkty są po prostu jedną z niewielu przyjemności, na której stać najmniej zarabiających. Z całą pewnością będą więc oni szukać substytutów.

Dodatkowo, można oczekiwać, że firmy podejmą szereg działań mających na celu maksymalne obniżenie cen oferowanych produktów przy możliwym ograniczeniu spadku marży. Będą one obejmowały próbę przerzucenia podatku na sąsiadujące ogniwa łańcucha dostaw (poddostawców oraz handel), a także działania mające na celu optymalizację składu produkowanych przez siebie napojów w celu ograniczenia wysokości podatku do zapłacenia przy utrzymaniu zbliżonych parametrów odżywczych i smakowych oferowanych produktów. Może również wystąpić zjawisko tzw. subsydiowania produkcji przez firmy posiadające bogatą ofertę produktową, polegające na kompensowaniu straty na jednym produkcie poprzez podniesienie marży w przypadku pozostałych produktów.

Ile wyniesie wzrost cen w przypadku najpopularniejszych produktów? Wylicza się, że od 1 stycznia butelka Coca-Coli o pojemności 2 litrów zdrożeje o 1,8 PLN. Coca-Cola Zero, która zamiast cukru zawiera substancje słodzące, również zostanie objęta podatkiem. W jej przypadku koszt wzrośnie o 1,2 PLN za 2 litry.

Poprzedni artykułWnioski elektroniczne w Prawie budowlanym
Następny artykułDadelo zadebiutowało na rynku głównym GPW
Redaktor portalu PortfelPolaka.pl. Wiedzę z zakresu rynków finansowych i inwestowania zgłębiał na studiach ekonomicznych. Trader rynku OTC i Forex preferujący handel krótkoterminowy. Entuzjasta statystyki oraz analizy technicznej instrumentów finansowych.
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments