Patologia społeczna — jak z nią walczyć?

127
patologia społeczna

Wielu z nas na co dzień może spotkać się z niepożądanymi zachowaniami, które interpretujemy jako coś złego. Co ciekawe w niektórych miejscach na świecie mogą być one uznawane za normę. Czym jest patologia społeczna i jak z nią walczyć?

Czym jest patologia społeczna?

Patologia społeczna jest zjawiskiem, które wiele osób kojarzy lub utożsamia z konkretnymi, odbiegającymi od normy zachowaniami. Jest źródłem zainteresowania wielu pedagogów oraz psychologów, a także innych specjalistów, którzy zajmują się badaniem najróżniejszych grup społecznych. Samo słowo „patologia” wywodzi się z połączenia dwóch greckich słów pathos, które oznacza „cierpienie” i logos – „nauka”. W dosłownym tłumaczeniu patologia oznacza „naukę o cierpieniu”. Zachowania patologiczne niosą za sobą cierpienie jednostki lub grupy społecznej. Coraz częściej można obserwować niepokojące zachowania dewiacyjne u młodzieży, takie jak przestępczość czy agresja.

W każdym społeczeństwie istnieją pewne normy, które określają, co jest dobre, a co złe. Według nich większość z nas potrafi określić, jakie zachowania będą uważane za prawidłowe, a jakie zostaną uznane za społecznie szkodliwe. Warto jednak pamiętać, że w zależności od tego, w jakim miejscu żyjemy, normy będą się różnić. Tradycja oraz kultura pomaga w określeniu społecznie akceptowanych zachowań.

Polski socjolog Adam Podgórecki, który zajmował się badaniem patologii społecznej, zdefiniował ją jako „ten rodzaj zachowania, ten typ instytucji, ten typ funkcjonowania społecznego, czy ten rodzaj struktury, który pozostaje w zasadniczej, niedającej się pogodzić sprzeczności ze światopoglądowymi wartościami, które w danej społeczności są akceptowane”.

Zachowania patologiczne

Zjawiska patologiczne większości z nas są znane, chociaż nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że to właśnie one. Niezgodne ze wzorami zachowań, które obowiązują w konkretnej społeczności, nie zawsze są potępiane we wszystkich kręgach kulturowych lub niektóre osoby uważają je za prawidłowe, lub nieszkodliwe. Patologia społeczna obejmuje:

  • Zachowania destrukcyjne, które są mierzone poprzez skalę potępienia społecznego.
  • Zachowania niezgodne i naruszające powszechnie obowiązujące normy.
  • Zachowania patologiczne pojawiające się w większej lub lokalnej społeczności, w wyniku których konieczne jest działanie profilaktyczne.
  • Zjawiska patologicznie uniwersalne, które potępiane są we wszystkich kręgach kulturowych, do których między innymi należy zabójstwo.
  • Zjawiska patologiczne, które nie dla wszystkich uważane są za szkodliwe, do których między innymi należy przemoc w rodzinie.

Warto zdawać sobie sprawę, że osoby, których dotykają długotrwale zjawiska i zachowania patologiczne, mogą w przyszłości sami takie przejawiać. Dodatkowo to, co teraz uznawane jest za społecznie nieakceptowalne, jeszcze kilka lat temu mogło nie być potępiane. Wraz z biegiem lat zachodzą zmiany, które wpływają na podejścia do tego, jakie zachowania uważane są za prawidłowe, a jakie za złe. Aktualnie przemoc i agresja w Polsce powszechnie uważane są za zachowania patologiczne. Jednak czy zawsze tak było i jak środowisko, w którym żyjemy, może prowadzić do tego typu zachowań? O tym w kolejnej części artykułu.

Czym jest przemoc i agresja?

Zarówno przemoc, jak i agresja są zachowaniami, które od dawna badane są przez wielu specjalistów. W obu przypadkach występuje agresor oraz jego ofiara. Dodatkowo może to dotyczyć zarówno jednostek, jak i większych grup. Niektórzy specjaliści używają tych pojęć zamiennie, jednak zazwyczaj agresja zakłada, że konkretna osoba ma na celu wyrządzenie komuś krzywdy. W przypadku przemocy agresor zazwyczaj chce wywrzeć na swojej ofierze konkretny wpływ. Czasem osobie stosującej przemoc wydaje się, że jej działania są słuszne. Przykładem może być rodzic, który posługując się przemocą, chce prawidłowo wychować dziecko.

Jeszcze kilkanaście lat temu bicie dzieci było normą, a w niektórych społecznościach nadal się to praktykuje. Osoby, które doświadczyły przemocy w najmłodszych latach, same mogą uważać to za prawidłowe zachowanie i stosować je w codziennym życiu lub przenosić na własne dzieci. Dodatkowo istnieją różne rodzaje przemocy, z którymi możemy na co dzień się spotkać:

  • Przemoc psychiczna — naruszenie godności osobistej.
  • Przemoc fizyczna — naruszanie nietykalności fizycznej.
  • Przemoc ekonomiczna — naruszenie własności.
  • Przemoc seksualna — naruszenie intymności.
  • Zaniedbanie — niedopełnienie obowiązków, jako opiekun.

Aktualnie w Polsce wszystkie tego typu zachowania są uważane za społecznie patologiczne. Jednak warto zdawać sobie sprawę, jak dużą rolę w powielaniu błędnych zachowań mają stereotyp i uprzedzenia. Bardzo często są przyczyną wielu zjawisk patologicznych. O tym, jak duży mają na nie wpływ, wyjaśnimy w dalszej części artykułu.

Rola stereotypów i uprzedzeń w powstawaniu zjawisk patologicznych

profilaktyka patologi społecznejNa początek warto zdać sobie sprawę, że stereotypy w pewnym sensie ułatwiają nam życie. Codzienność każdego z nas wypełniona jest masą schematów, które mają na celu uproszczenie i interpretacje niektórych zjawisk. Walter Lippmann wprowadził pojęcie stereotypu do literatury naukowej i określił je jako „ludzką skłonność do postrzegania osób lub przedmiotów jako podobnych (czyli mających podobne atrybuty) na podstawie ich wspólnych cech”. Właśnie dzięki temu nie zaczepiamy obcych psów oraz nie decydujemy się pogłaskać lwa, ponieważ oba te zwierzęta kojarzą nam się z niebezpieczeństwem.

Niestety mimo tego, że stereotypowe myślenie jest nam często potrzebne i bardzo przydatne, to u jego podstaw leży kształtowanie się szkodliwych uprzedzeń, które prowadzą do najróżniejszych zachowań i praktyk dyskryminacyjnych. Warto pamiętać, że z uprzedzeniami wiążą się negatywne emocje, a za nimi idzie motywacja oraz zachowania patologiczne. Istnieją jednak pewne metody, których celem jest resocjalizacja i profilaktyka patologii społecznej. Przekonaj się, jak walczyć z problematycznymi zachowaniami.

Jak walczyć z patologią społeczną?

Problem patologii społecznej jest bardzo złożony. Część zachowań, które w naszym kręgu kulturowym są uznawane za nieprawidłowe, w innym miejscu na świecie będą akceptowane. Dodatkowo jeszcze kilka lat temu niektóre zjawiska patologiczne uważane były za normę. Dlatego właśnie leczenie tego typu zachowań jest bardzo trudne. Istnieją dwie podstawowe metody walki z patologią społeczną:

  • Eliminacja lub redukcja zachowań patologicznych.
  • Wzmacnianie czynników chroniących przed zachowaniami patologicznymi.

W pierwszym przypadku chodzi przede wszystkim o zmianę i edukację na temat tego, jakie zachowania są patologiczne. Przykładowo potępienie przemocy wobec dzieci oraz informowanie na temat negatywnych skutków jej stosowania. Wzmacnianie ochrony może polegać między innymi na nakładaniu kar na osoby, które stosują przemoc.

Kluczem do wyeliminowania jak największej ilość patologicznych zachowań, jest większa świadomość społeczeństwa. Musimy być wyczuleni na to, co jest dobre, a co złe. Konieczna jest także ciągła walka ze szkodliwymi stereotypami i uprzedzeniami. W najprostszy sposób możemy starać się nie powtarzać tych stereotypów, które przyczyniają się do powstawania dyskryminacji.

Wyzwanie, przed którym stoimy

Patologia społeczna to bardzo rozległe zagadnienie. Nie wszyscy zdają sobie sprawę, że pewne zachowania, które stosują wobec nas inni, są szkodliwe. Tak naprawdę to, co uznajemy aktualnie za patologiczne, jeszcze kilka lat temu mogło być powszechnie akceptowane. Sama patologia społeczna jest przedmiotem badań wielu psychologów, pedagogów i socjologów.

Do zachowań patologicznych należą przede wszystkim te, które są niezgodne z powszechnie obowiązującymi normami. Dodatkowo bardzo często należą do nich również takie, które w konkretnym społeczeństwie są potępiane. Istnieją także zjawiska uniwersalnie patologiczne, które powszechnie na całym świecie uznawane są za złe. Do nich należy między innymi morderstwo.

Istnieje kilka sposobów na walkę ze szkodliwymi zachowaniami. Najczęściej stosowane jest eliminowanie lub redukcja zachowań patologicznych oraz wzmacnianie czynników chroniących przed nimi. Z obydwoma tymi metodami możemy tak naprawdę spotkać się na co dzień.

ai
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments