Ochrona własności intelektualnej – prawo autorskie i patenty

484

Co dla każdego przedsiębiorcy jest prawdziwym oczkiem w głowie, jednym z najważniejszych w życiu? Oczywiście własny biznes. Zawsze dbają oni o bezpieczeństwo swojej firmy, niezależnie w jakiej branży ona działa. Zazwyczaj biura i hale produkcyjne wyposażone są w odpowiednie alarmy, komputery, chmury danych i serwery w najlepszą ochronę antywirusową, a najważniejsze dokumenty przechowywane są w pancernych szafkach. Co natomiast z drugim, niezwykle ważnym i unikalnym aspektem każdej działalności, czyli własnością intelektualną? Know-how, autorski wynalazek czy wzór potrafi nierzadko być podstawą przewagi nad konkurencją na rynku. Jak je odpowiednio zabezpieczać? Okazuje się, że istnieją przepisy prawne i procedury pozwalające ich nie stracić, a często nawet umożliwiające generowanie zysków dzięki nim. Mowa tu o ochronie własności intelektualnej.

Na czym polega ochrona własności intelektualnej?

Zacznijmy od wyjaśnienia czym jest własność intelektualna. Jak sama nazwa wskazuje, pod pojęciem tym kryją się wszystkie wytwory ludzkiego rozumu i wyobraźni. Ich wartość tkwi w aspekcie niematerialnym, takim jak pomysł, procedura czy sposób, natomiast najczęściej jest ujmowana w formie materialnych nośników. Co można zaliczyć do wytworów ludzkiego umysłu? Zwykle chodzi tutaj o dzieła z dziedziny literatury, sztuki, nauki lub przemysłu, choć nie da się zamknąć tego katalogu – tak jak nie da się ograniczyć ludzkiej wyobraźni.

Umysł człowieka twórczego to potężne źródło, a jego własność intelektualna może być niemałą wartością. O ile jednak prawo własności materialnej można ustalić bardzo łatwo – wystarczy choćby dowód rejestracyjny pojazdu lub akt własności nieruchomości, to już w przypadku własności umysłowej ciężko jest definitywnie stwierdzić, a jeszcze trudniej udowodnić, kto jest autorem danego dzieła.

Aby nieco uprościć ten proces i nadać mu odpowiedniej przejrzystości, utworzono akty prawne mające na celu ochronę własności intelektualnej. W Polsce są nimi przede wszystkim cztery ustawy:

  • Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 16 kwietnia 1993 roku
  • Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 roku
  • Ustawa Prawo własności przemysłowej z 30 czerwca 2000 roku
  • Ustawa o ochronie baz danych z 27 lipca 2001 roku

Na ich podstawie własność intelektualna podstawowo dzieli się na dwie kategorie:

  • Prawa autorskie
  • Własność przemysłową

Przedstawmy najpierw tę pierwszą grupę:

Prawa autorskie

Co to jest prawo autorskie? To po prostu prawo, które chroni wszelkie dzieła nazywane utworami. Jego przedmiotem jest więc każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Tym mianem są więc wyrażone przede wszystkim utwory:

  • Wyrażone słowem (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne)
  • Wyrażone symbolami matematycznymi (głównie naukowe)
  • Wyrażone znakami graficznymi (głównie programy komputerowe)
  • Plastyczne
  • Fotograficzne
  • Lutnicze
  • Wzornictwa przemysłowego
  • Architektoniczne, urbanistyczne i architektoniczno-urbanistyczne
  • Muzyczne i słowno-muzyczne
  • Sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne
  • Audiowizualne

Co ważne, ustawa o prawie autorskim nie przewiduje żadnych wymogów rejestracyjnych. Oznacza to, iż nie trzeba dopełniać żadnych formalności, utwór podlega automatycznej ochronie od jego stworzenia. Zatem jeśli z utworu zacznie korzystać osoba nieuprawniona, twórca będzie miał pełne prawo dochodzenia swojego przed obliczem sądu. W tym miejscu warto natomiast pamiętać, że konieczne będzie udowodnienie własnego autorstwa i daty jego powstania. Jeśli tworzy się coś naprawdę wartościowego, warto o takie dowody zadbać wcześniej, aby w razie postępowania być zabezpieczonym.

Z kolei zasady udzielania licencji, przeniesienia praw autorskich, dozwolony zakres z korzystania z nich oraz wiele innych ważnych kwestii zostało szczegółowo uregulowane. Prawa autorskie dzielą się na majątkowe i osobiste. Pierwsze zapewniają twórcy wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Natomiast osobiste prawa autorskie chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

  • Autorstwa utworu
  • Oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, a nawet do udostępniania go anonimowo
  • Nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania
  • Decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności
  • Nadzoru nad sposobem wykorzystania utworu

Własność przemysłowa

Jedną z własności przemysłowych jest wynalazek. Uznaje się za niego nowe rozwiązanie, posiadające poziom wynalazczy i nadające się do przemysłowego rozwiązania. Nowe oznacza takie, które przed datą zgłoszenia nie zostało udostępnione do powszechnej wiadomości, w formie ustnego lub pisemnego opisu, przez stosowanie, ujawnienie albo w jakikolwiek inny sposób. Poziom wynalazczy ustala, czy wynalazek nie wynika bezpośrednio z aktualnego stanu techniki, natomiast przemysłowe rozwiązanie wskazuje, że dzięki odkryciu może być uzyskiwany wytwór lub stosowany sposób w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, nie wykluczając rolnictwa.

Drugą z własności przemysłowych jest wzór użytkowy. Jego mianem określa się nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Za użyteczny można uznać taki wzór użytkowy, dzięki któremu można osiągnąć cel mający praktyczne znaczenie przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów.

Trzecią własnością przemysłową jest wzór przemysłowy. To nowa, oryginalna i nadająca się do wielokrotnego odtwarzania postać wytworu, przejawiająca się w szczególności w jego kształcie, właściwościach powierzchni, barwie, rysunku i ornamencie. Podobnie jak w przypadku wynalazku, wzór przemysłowy można uznać za nowy, jeżeli przed datą jego zgłoszenia taki wzór nie został podany do wiadomości umożliwiającej jego odtworzenie, nie był też wcześniej zgłoszony i zarejestrowany. Oryginalność oznacza natomiast odróżnianie się w sposób wyraźnie od wzorów znanych, przy czym nie powinien on być także kombinacją już znanych wzorów.

Czwartą własnością przemysłową jest znak towarowy. Jego definicja wskazuje, iż jest to każde oznaczenie przedstawione w sposób graficzny lub też takie, które w sposób graficzny da się wyrazić. Znak służy do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od tego samego rodzaju towarów innych przedsiębiorstw. Zgodnie z ustawą, najczęściej znakiem towarowym staje się wyraz, rysunek, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, melodia czy inny sygnał dźwiękowy.

Piątym rodzajem własności przemysłowej są oznaczenia geograficzne. Zgodnie z ustawą są to oznaczenia słowne odnoszące się bezpośrednio lub pośrednio do nazwy miejsca, miejscowości, regionu lub kraju, które identyfikują towar jako pochodzący z tego terenu, jeżeli określona jakość, dobra opinia lub inne cechy towaru są przypisywane przede wszystkim pochodzeniu geograficznemu tego towaru.

Ostatnim typem własności przemysłowej są topografie układów scalonych. Tym terminem określa się rozwiązanie polegające na wyrażonym w dowolny sposób, przestrzennym rozplanowaniu elementów, z których co najmniej jeden jest elementem aktywnym, oraz wszystkich lub części połączeń układu scalonego. Układem scalonym nazywa się natomiast jedno- lub wielowarstwowy wytwór przestrzenny, utworzony z elementów z materiału półprzewodnikowego tworzącego ciągłą warstwę, ich wzajemnych połączeń przewodzących i obszarów izolujących, nierozdzielnie ze sobą sprzężonych, w celu spełniania funkcji elektronicznych.

Jak chronić własności przemysłowe?

Patenty

Jeśli chodzi o wynalazki, rozwiązaniem są powszechnie znane patenty. Nadają one pełną ochronę prawną. Jednak, aby uzyskać patent, trzeba się zmierzyć z dość wymagającą procedurą prawną. Na początku wynalazek powinien zostać zgłoszony do odpowiedniego urzędu (w przypadku starań o patent polski będzie to Urząd Patentowy RP). Niezbędne będą w tym przypadku podanie o udzielenie patentu, opis wynalazku oraz jego skrót, a także zastrzeżenia patentowe.

Po rozpatrzeniu wniosku wynalazcy nadawany jest patent – czyli prawo do wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Polski. Ochrona patentowa będzie obowiązywała przez kolejne 20 lat, tak w naszym kraju uregulowane jest prawo patentowe.

Prawo ochronne

Wzory użytkowe są z kolei chronione przez prawo ochronne. Procedura jego uzyskania jest analogiczna do starań o patent, jednak w tym wypadku okres obowiązywania prawa wynosić będzie 10 lat. Podobnie jak wzory użytkowe, prawem ochronnym obejmowane są także znaki towarowe. Okres trwania ochrony znaku towarowe także trwa co do zasady 10 lat, jednakże może być przedłużany na kolejne okresy dziesięcioletnie. Kiedy dany element staje się znakiem towarowym, można to rozpoznać po znajdującym się zwykle koło niego symbolu ®. Oznacza ono zastrzeżenie znaku towarowego

Prawo z rejestracji

W przypadku wzoru przemysłowego, ochrona nosi nazwę prawa z rejestracji, a aby go uzyskać, konieczne jest złożenie podania, ilustracji oraz opisu wyjaśniającego ilustrację wzoru. Ochrona jest udzielana maksymalnie na 25 lat, przy czym okres ten podzielony jest na odcinki krótsze, pięcioletnie. Podobnie ochronie z tytułu prawa z rejestracji podlegają oznaczenia geograficzne, choć w ich przypadku samoczynne wygaśnięcie ochrony następuje w przypadku, gdy nastąpi wydarzenia, z którym ustawa wiąże moment wygaśnięcia. Topografie układów scalonych także chronione są prawem z rejestracji. W ich przypadku wygasają one w 15 roku od ich ustalenia, chyba że wcześniej upłynie okres na który prawo takie zostało przyznane lub były one wykorzystywane w celach handlowych.

Ochrona własności intelektualnej a wiedza utajona

Prawne metody ochrony własności intelektualnej dają pełne bezpieczeństwo ich właścicielowi, mają jednak pewną wadę. Chodzi tu mianowicie o fakt, że nie są one stałe, tylko wygasają z biegiem czasu lub ze względu na miejsce, w którym obowiązują. Dlatego warto również zwrócić uwagę na alternatywne rozwiązanie. Jest nim wiedza utajona.

Taka ochrona prawa własności intelektualnej nie jest w najmniejszym stopniu oparta na przepisach. Nie trzeba zatem spełniać wymagań formalnych, aby uzyskać ochronę ani obawiać się, że po określonym czasie ona wygaśnie. W tej sytuacji przedsiębiorca musi po prostu dołożyć wszelkich starań, aby wartościowe dla firmy innowacje zwyczajnie nie wyszły na jaw.

Naruszenie praw własności intelektualnej

Wielokrotnie możemy się natknąć na takie zagadnienia, jak naruszenie praw autorskich czy naruszenie praw własności intelektualnej – w internecie te tematy są niezwykle popularne. Najczęściej uznaje się za nie takie działania, które można kwalifikować jako bezprawne wkroczenie w zakres cudzego prawa wyłącznego. Jako najczęściej wymieniane sposoby naruszania można wskazać: naśladowanie i podrabianie oznaczeń, nieautoryzowane kopiowanie lub odtwarzanie utworów, a także bezprawne usuwanie cudzych oznaczeń. Podstawowym rodzajem ochrony jest ochrona cywilnoprawna, ale w pewnych przypadkach uprawniony ma też do dyspozycji środki administracyjne i karne.

W przypadku, gdy naruszyciel nie reaguje lub reaguje negatywnie na list ostrzegawczy, mamy do dyspozycji rozbudowany katalog roszczeń zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych.

Podstawowym roszczeniem jest roszczenie o zaniechanie, którego celem jest zmuszenie naruszyciela do zaprzestania bezprawnej działalności. Roszczenia tego można dochodzić przed sądem, a następnie egzekwować wykonanie wszelkich sądowych orzeczeń. Z punktu widzenia szybkości działania istotna jest możliwość uzyskania tymczasowego zabezpieczenia roszczeń, choćby poprzez zajęcie towarów wprowadzonych na rynek z naruszeniem cudzych praw oraz przez uzyskanie zakazu dalszego wprowadzania tych towarów do obrotu.

Ponadto uprawniony może dochodzić od naruszyciela dalszych roszczeń o charakterze majątkowym, np. może domagać się wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści oraz naprawienia szkody. Stosowane sankcje zazwyczaj są dość surowe, poza sądowym nakazem zaprzestania bezprawnego wykorzystywania utworu lub własności przemysłowej, są nimi wysokie odszkodowania i grzywny pieniężne, a nawet kary pozbawienia wolności. Z tego powodu z pewnością warto chronić swoją własność przemysłową wyżej opisywanymi patentami, prawem ochronnym czy prawem z rejestracji.

Często w przypadku spraw sądowych o naruszenie prawa patentowego, korzysta się z usług eksperta, którym jest rzecznik patentowy. Jego zadaniem jest wyjaśnienie czy i w jaki sposób doszło do naruszenia patentu.

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments