Azjatyckie tygrysy i przyczyny ich szybkiego rozwoju

715

Gospodarka Azji rozwijała się zupełnie inaczej niż miało to miejsce w przypadku Europy czy Ameryki Południowej. Tak naprawdę ogromny i bardzo gwałtowny postęp, jeśli chodzi o sytuację ekonomiczną kilku krajów tego kontynentu rozpoczął się dopiero w drugiej połowie XX wieku. Z tego powodu wymyślono dla nich specjalne określenie – azjatyckie tygrysy. Jakie to kraje? Czym dokładnie się charakteryzują? Jakie były przyczyny tego zjawiska? Dowiemy się poniżej:

Azjatyckie tygrysy – co to?

Zacznijmy od zagadnienia azjatyckie tygrysy – definicja. Azjatyckie tygrysy to popularne określenie wschodnioazjatyckich państw których cechą wspólną jest szybki wzrost PKB (rzędu od kilku do kilkunastu procent rocznie). Pierwotnie gospodarki tych państw były znacznie zniszczone przez wojny, wycofane pod względem technologicznym, zahartowane starymi technologiami przemysłowymi oraz pozbawione źródeł energii i zasobów naturalnych. W okresie trzydziestu lat zmieniły się w czołowych innowacyjnych i konkurencyjnych eksporterów i producentów świata.

Na przełomie 1997 i 1998 roku, gdy wybuchł Azjatycki Kryzys Finansowy, gospodarki azjatyckich tygrysów przeżyły silne spowolnienie wzrostu PKB, a nawet w paru przypadkach załamanie w latach 1996-2000. Głównym powodem kryzysu było przegrzanie koniunktury, niedostosowanie się do trendów gospodarki światowej, wzrost wewnętrznych nacisków płacowych, konkurencja taniej chińskiej siły roboczej i w paru przypadkach błędne decyzje makroekonomiczne, skutkujące załamaniem się lokalnych rynków finansowych i gwałtownym wzrostem inflacji.

Dzięki przynależności do Stowarzyszenia Narodów Zjednoczonych Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) od 2000 roku kraje te zaczęły wychodzić z kryzysu i wracać na ścieżkę rozwoju, dzięki wprowadzonej w ramach tej współpracy strefy wolnego handlu, która pozwoliła członkom na skuteczną konkurencję z ekonomicznymi potęgami na świecie.

Azjatyckie tygrysy – jakie to państwa?

Pierwotnie mianem azjatyckich tygrysów określane były cztery państwa, których wspólną cechą był bardzo szybki wzrost PKB (rzędu od kilku do kilkunastu procent rocznie) w latach 1960-1995. Były to:

  • Korea Południowa
  • Tajwan
  • Singapur
  • Hongkong

W kolejnych latach termin ten został jednak poszerzony o pięć innych wschodnioazjatyckich krajów, które weszły na tę samą ścieżkę rozwoju na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Były nimi:

  • Malezja
  • Tajlandia
  • Chiny
  • Indonezja
  • Filipiny

Ciekawie wygląda kwestia “tygrysy azjatyckie po angielsku”. Otóż, w tym języku rozróżnia się te dwie grupy i stosuje wobec nich odmienne terminy. Pierwsze to “Four Asian Tigers”, a drugie “Tiger Cub Economies”. Zacznijmy więc od przedstawienia państw z tej pierwszej grupy:

Korea Południowa

Korea Południowa poszła drogą inwestowania w potężne korporacje państwowe, które promowały naukę i technikę oraz skupiały się na eksporcie. Mowa tutaj więc o wielkich konglomeratach, zwanych czebolami, które wcześniej były bardzo popularne w Japonii. Koreańczycy zastosowali u siebie także podobny do tego kraju system zarządzania, czyli wymieszali zarządzanie i planowanie biurokratyczne z gospodarką rynkową.

Industrializację i rozwój planowano metodycznie, idąc konsekwentnie, krok po kroku, ku coraz bardziej wymagającej i wyspecjalizowanej produkcji. Zaczęto od tekstyliów, potem przyszły zabawki dla dzieci, a następnie kolejno: petrochemia, stocznie, stalownie, przemysł elektryczny, elektronika użytkowa, a od lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia przyszło to, z czego Korea Południowa stała się znana – samochody, elektronika użytkowa, nowoczesne technologie.

Singapur

Miasto-państwo Singapur, jako samodzielny byt istnieje zaledwie od 1965 roku. Ponieważ Singapur był za mały, by opierać się na wielkich państwowych konglomeratach, a miasto-port nie miało dosłownie nic, koncepcję rozwojową oparto na dwóch podstawowych filarach: silnym napływie obcego kapitału (w szczytowym momencie, w połowie lat 80. ubiegłego wieku inwestycje bezpośrednie sięgały tam nawet 40% poziomu PKB) oraz produkcji na eksport.

Taka polityka też się charakteryzowała dywersyfikacją industrialną oraz podwyższeniem poziomu technologicznego produkcji. Wiązało się to z podniesieniem jakości pracy i nieustannym rozwojem usług nowoczesnych. Do tego dodano jeszcze silną ingerencję państwa i planowanie – nie tylko w inwestycjach, ale też budownictwie mieszkaniowym, oświacie czy opiece socjalnej.

Za całość planowania i stopniowe przechodzenie z tradycyjnej produkcji i usług na usługi bardziej rozwinięte (w handlu, łączności, biznesie, zagranicznych operacjach finansowych), odpowiada niemal wszechmocna rządowa Rada Rozwoju Gospodarczego. Tak więc, również Singapur wymieszał gospodarkę rynkową z państwowym interwencjonizmem.

Hongkong

Hongkong, o czym powszechnie wiadomo, był pierwszym i najważniejszym źródłem inwestycji i nowoczesnych rozwiązań dla reformujących się Chin, po 1978 roku. Jego charakterystyczną cechą był bezpaństwowy kapitalizm, nieograniczona wprost dominacja wolnego rynku. Jego inne znaki rozpoznawcze to elastyczność wytwórczości, niskie koszty produkcji, konkurencyjne ceny, szybkie dostosowywanie się do wymogów światowych rynków, a równocześnie produkcja proeksportowa oraz korzystanie z napływu taniej siły roboczej z pobliskich Chin. Struktura przemysłowa opierała się za to na małych i średnich przedsiębiorstwach.

Tajwan

Tajwan także charakteryzował się planowaniem społeczno-gospodarczym, na wyspie wprowadzone w postaci planów czteroletnich już w 1953 roku. W tym kraju interwencjonizm sprowadzał się często do wręcz manipulacji koncesjami importowymi, a nawet ręcznego sterowania bankami, nie tylko programami rozwoju. Dodatkowo, zamiast na wielkie konglomeraty, postawił on na sieć rodzimych producentów, umiejętnie ze sobą powiązanych. To małe i średnie przedsiębiorstwa odpowiadały tutaj za gigantyczny rozwój gospodarczy. Kolejnym charakterystycznym aspektem było świadome obniżanie dysproporcji dochodowych. Mówi o tym współczynnik Gini. W Tajwanie jest on najniższy w całym regionie, ledwie przekracza poziom 0,320. Tajwan to więc kolejny azjatycki tygrys odznaczający się kombinacją gospodarki rynkowej i planowania.

Każdy azjatycki tygrys skoncentrował się na stworzeniu długoterminowej strategii rozwojowej. Hongkong i Singapur przydzieliły określone terytoria jako platformy eksportowe dla holdingów i korporacji transnarodowych. Korea Południowa postawiła na rozwój innowacji takich jak przemysł mikroelektroniki i elektroniki użytkowej. W Tajwanie szczególnie się skupiono na przemysłu odzieżowym i tekstylnym, ale też na sprzęcie komputerowym wąskiego profilu. Każde państwo z tej czwórki również skupiło się na polepszeniu warunków życia społeczeństw. Ułatwieniu dostępności głównie uległy sektory edukacji i służby zdrowia. Zwiększono zakres świadczeń społecznych oraz podjęte odpowiednie kroki do zmniejszenia nierówności społeczeństw.

Przejdźmy teraz do krajów, które w późniejszych latach także zaczęto określać terminem azjatyckie tygrysy.

Malezja

Malezja do lat sześćdziesiątych była krajem surowcowym opartym na eksporcie kauczuku i cyny. Od lat siedemdziesiątych nastąpił szybki rozwój przemysłu przetwórczego, głównie produkcji proeksportowej przy wykorzystaniu taniej siły roboczej i znacznym udziale kapitału zagranicznego, głównie z Japonii, Singapuru, Korei Południowej i Chin (głównie Hongkongu). Dużą rolę w gospodarce odgrywa sektor państwowy, pod koniec lat osiemdziesiątych wytwarzał on około 40% produkcji przemysłowej.

Tajlandia

W Tajlandii najważniejszymi produktami eksportowymi są ryż, kauczuk oraz cyna. Najlepiej rozwinięty jest przemysł spożywczy, włókienniczy, tekstylny oraz elektromaszynowy. Ogromne znaczenie ma także rozwój turystyki, ponieważ wycieczki do Tajlandii cieszą się ogromną popularnością i zapewniają znaczną część dochodów państwa.

Indonezja

Gospodarka Indonezji od 1967 roku zaczęła się stopniowo liberalizować. Zostały przywrócone i rozszerzone pozycje prywatnego kapitału (zwłaszcza zagranicznego), zezwolono na obce inwestycje, programy rozwoju (ujęte w ramy planów pięcioletnich) były akceptowane przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i wsparte kredytami zagranicznymi, nastąpiła znaczna poprawa sytuacji gospodarczej dzięki dopływowi kapitałów zagranicznych (inwestycje i pomoc) i dochodom z eksportu ropy naftowej.

Filipiny

Filipiny to kraj o znacznym udziale sektora państwowego w gospodarce, w takiej postaci jak krajowe banki czy duże zakłady przemysłowe. Od początku lat osiemdziesiątych miejsce tradycyjnych gałęzi gospodarki (rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa) w strukturze wytwarzania PKB zajmuje stopniowo przemysł, szybko rośnie także rola usług. Rozwój gospodarczy Filipin opiera się na kredytach zagranicznych, głównie z Japonii, Banku Światowego i Azjatyckiego Banku Rozwoju. Od 1986 jest realizowany, przy pomocy Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego, program prywatyzacji (zwłaszcza w górnictwie, przemyśle cukrowym, chemicznym, transporcie), restrukturyzacji przemysłu i tworzenia nowych stanowisk pracy.

Chiny

Jak powszechnie wiadomo, Chiny są drugą największą potęgą gospodarczą świata. Ich wzrost gospodarczy oraz PKB nadal przyjmuje wartości większe lub równe 6% w skali roku. Są również największym krajem eksportowym na świecie. Oczywiście ma to swoje wady i zalety, Poziom produkcji jest w takiej sytuacji mocno uzależniony od gospodarki światowej. Jeśli tempo jej wzrostu zwalnia, odbija się to na chińskiej sprzedaży zagranicznej. Powodem do optymizmu jest z kolei systematyczne zwiększanie się konsumpcji w ostatnich latach w tym kraju oraz wciąż rozwijający się rynek usług.

Azjatyckie tygrysy – przyczyny szybkiego rozwoju

Istnieje wiele rozbieżnych teorii ekonomicznych tłumaczących sukces ekonomiczny azjatyckich tygrysów. Najczęściej uważa się jednak, że głównymi czynnikami ich sukcesu były:

  • Niskie podatki i minimalne wydatki socjalne
  • Wysoki etos pracy, początkowo niskie płace i małe wymagania bytowe ludności
  • Startowanie z bardzo niskiego pułapu poziomu życia
  • Położenie geopolityczne umożliwiające łatwy dostęp do rynków zbytów krajów rozwiniętych
  • Szybkie postępy w edukacji
  • Wysoka stopa oszczędności i inwestycji
  • Otwarcie na zagraniczny kapitał inwestycyjny przy jednoczesnej ochronie własnego rynku wewnętrznego
  • Aktywna polityka prorozwojowa i budowa technokratycznego aparatu państwowego
  • Stosowanie nowoczesnych technologii
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments